به گزارش تجارت نیوز، اقتصاد ایران در سالهای اخیر بارها تجربه کرده است که تکانههای بیرونی چگونه میتوانند در عرض چند هفته ساختار درآمدی دولت را به هم بریزند. هر بار که صادرات نفت با محدودیت روبهرو شده یا نرخ ارز جهش کرده، اولین جایی که ترک برداشته بودجه عمومی بوده است.
سهم هر بخش از درآمدهای دولت در نمودار بالا طبق گزارش بانک مرکزی مشخص شده است. امروز حدود نیمی از منابع بودجه از محل مالیات تامین میشود و نیم دیگر به فروش نفت و انتشار اوراق بدهی متکی است، یعنی سرنوشت حقوق کارمندان، بودجه عمرانی و حتی توان دولت در مدیریت بحرانها به متغیرهایی گره خورده که هیچکدام در اختیار سیاستگذار داخلی نیست.
در سال های اخیر، به ویژه از سال 1401 تا به امروز به تدریج سهم مالیات از بودجه بیشتر شده و سهم نفت از بودجه کاهش یافته، اما همچنان وابستگی قابل توجه بودجه به نفت قابل مشاهده است که نشان از وابستگی دارد.
تراز عملیاتی بودجه شامل درآمدهای مالیاتی و هزینه های جاری مثل حقوق و دستمزد است که هرساله کسری آن تحت عنوان کسری بودجه دولت گزارش میشود. این کسری یا از طریق نفت یا از طریق فروش اوراق جبران میشود. در حالت ایده آل باید درآمدهای جاری دولت که مهمترین آن مالیات است باید کفاف هزینه های جاری را بدهد، لذا لازم است با گسترش پایه های مالیاتی و مالیات ستانی هوشمند، بودجهای قابل اتکا برای توسعه پایدار کشور درست کرد.
از نگاه نظری و منطق اقتصادی نیز چون نفت و منابع طبیعی دارایی نسلهای آینده نیز هستند، پس باید منابع حاصل از فروش آنها صرف توسعه عمرانی کشور شود. یعنی یک دارایی بین نسلی که نفت باشد به یک دارایی بین نسلی دیگر مانند زیرساخت تبدیل شود و قابل قبول نیست که منابع بین نسلی خرج هزینه جاری نسل فعلی شود.
حال برای افزایش درآمدهای مالیاتی و مالیاتی ستانی هوشمند، راهکارها و ظرفیت های موجود گزارش میشود. اما به طور خلاصه باید گفت که راه خروج از این وابستگی از مسیر افزایش فشار بر مودیان فعلی نمیگذرد، چون ظرفیت بزرگی از درآمد مالیاتی همین حالا در قالب معافیتها و فرارهای شناسایینشده از دست میرود. بررسی ظرفیت اصلاح معافیتهای مالیاتی در تقویت درآمدهای پایدار دولت …
