به گزارش سایت دیدبان ایران؛ بازار موبایل ایران با تغییر محسوسی در رفتار مشتریان روبهرو شده است. در گذشته، خرابی جدی یک گوشی قدیمی میتوانست بهانهای برای خرید مدل جدید باشد؛ اما امروز بسیاری از کاربران ابتدا قیمت تعمیر را میپرسند و تنها زمانی به خرید گوشی دیگر فکر میکنند که هزینه بازسازی دستگاه قبلی بیش از حد بالا باشد.
بعضی تعمیرکاران طی شش ماه گذشته افزایش حدود ۴۰ درصدی در تعداد مشتریان و پذیرش تعمیرات تجربه کردهاند و برخی نیز از رشد ۵۰ درصدی ورودی دستگاهها سخن میگویند. این ارقام آمار رسمی کل کشور نیستند و به تجربه مراکز مورد گفتوگو مربوط میشوند، اما جهت کلی بازار را نشان میدهند. گزارشهای صنفی دیگر نیز از افزایش مراجعه به تعمیرگاهها همزمان با رکود فروش گوشی نو حکایت دارند. تعمیر گوشی جای خرید موبایل نو را گرفت
رئیس اتحادیه فروشندگان موبایل تهران در تیرماه از افزایش حدود ۵۰ درصدی قیمت موبایل از ابتدای سال و تمرکز نزدیک به ۷۰ درصد تقاضا بر گوشیهای اقتصادی و پایینرده خبر داده بود. در چنین شرایطی، فاصله میان قیمت گوشیهای جدید و درآمد خانوارها بیشتر شده و مصرفکننده تلاش میکند عمر دستگاه فعلی خود را افزایش دهد.
پیش از تحولات اخیر نیز بازار موبایل در رکود قرار داشت و فعالان صنفی از حرکت کاربران به سمت گوشیهای دستدوم، بازسازیشده و تعمیر دستگاههای قدیمی سخن میگفتند. افزایش دوباره نرخ ارز، هزینههای گمرکی و محدودیت تأمین کالا، این روند را تشدید کرده است.
فشار افزایش قیمت فقط به بازار ایران محدود نیست. کمبود تراشههای حافظه و انتقال بخشی از ظرفیت صنعت نیمههادی به محصولات مرتبط با هوش مصنوعی، هزینه تولید گوشیهای اقتصادی را در بازار جهانی نیز بالا برده است. برآوردهای سال ۲۰۲۶ از کاهش شدید عرضه جهانی گوشیهای هوشمند و افزایش قیمت عمدهفروشی حکایت دارند؛ موضوعی که میتواند هزینه واردات گوشی و قطعات را بیشتر کند. باتری، نمایشگر و مادربرد در صدر تعمیرات
براساس روایت تعمیرکاران، باتری، تاچ و نمایشگر و مادربرد سه بخش اصلی مراجعات بازار هستند. باتری معمولاً کمهزینهترین و قابلپیشبینیترین تعمیر محسوب میشود و در صورتی که گوشی از نظر پردازنده، حافظه و نرمافزار همچنان نیاز کاربر را برآورده کند، تعویض آن میتواند چند سال عمر مفید دستگاه را افزایش دهد.
وضعیت نمایشگر متفاوت است. صفحهنمایش یکی از گرانترین قطعات گوشی است و قیمت آن در برخی مدلها به ارزش کل دستگاه در بازار دستدوم نزدیک میشود. برای نمونه، قیمت بعضی نمایشگرهای گوشیهای میانرده قدیمی اکنون از ۱۰ میلیون تومان عبور کرده است. در چنین شرایطی، اضافهشدن دستمزد، هزینه قاب یا قطعات جانبی میتواند تعمیر را از نظر مالی غیرمنطقی کند.
تعمیر یا تعویض مادربرد نیز پیچیدهتر است. قیمت این قطعه به مدل گوشی، ظرفیت حافظه، نو یا استوکبودن برد و امکان ثبت و فعالسازی آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، همزمانی خرابی برد با آسیب نمایشگر یا باتری، هزینه تعمیر را به سطحی میرساند که خرید یک گوشی دستدوم سالم انتخاب منطقیتری خواهد بود. چه زمانی تعمیر گوشی دیگر بهصرفه نیست؟
قاعده واحدی برای همه گوشیها وجود ندارد؛ اما اگر هزینه تعمیر به حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد قیمت یک نمونه سالم و مشابه برسد، باید گزینههای دیگر را نیز بررسی کرد. سن دستگاه، مدت پشتیبانی نرمافزاری، سلامت قطعات دیگر، ارزش فروش پس از تعمیر و احتمال خرابی مجدد همگی در تصمیم نهایی مؤثرند.
برای مثال، پرداخت ۱۲ میلیون تومان برای نمایشگر گوشیای که نسخه سالم آن ۱۳ یا ۱۴ میلیون تومان ارزش دارد، معمولاً منطقی نیست. در مقابل، تعویض باتری یک گوشی نسبتاً جدید و قدرتمند میتواند بسیار اقتصادی باشد؛ زیرا کاربر با هزینهای محدود، عملکرد روزمره دستگاه را بازیابی میکند و از پرداخت چند ده یا چندصد میلیون تومان برای مدل تازه معاف میشود.
پیش از تعمیر باید هزینه کامل شامل قطعه، اجرت، چسب، آببندی و ضمانت خدمات دریافت شود. گاهی قیمت اولیه فقط مربوط به قطعه است و مبلغ نهایی پس از بازشدن دستگاه افزایش مییابد. چرا آیفون ۱۳ پای ثابت تعمیرگاهها شده است؟
فعالان بازار از آیفون ۱۳ بهعنوان یکی از پرتکرارترین مدلهای این روزهای تعمیرگاهها نام میبرند. این گوشی چند سال در بازار ایران فروش بالایی داشت و بسیاری از دارندگان آن، به دلیل قیمت سنگین نسلهای جدید آیفون، تمایلی به تعویض دستگاه ندارند. در نتیجه، افت سلامت باتری مهمترین دلیل مراجعه این گروه به مراکز تعمیراتی شده است.
کاهش ظرفیت باتری پس از چند سال استفاده اتفاق غیرعادی نیست. اپل توضیح میدهد عمر باتری به «سن شیمیایی»، تعداد چرخههای شارژ، الگوی شارژ و سابقه دمایی دستگاه وابسته است. هر چرخه زمانی تکمیل میشود که مجموع مصرف کاربر به ۱۰۰ درصد ظرفیت باتری برسد؛ حتی اگر این مصرف در چند نوبت انجام شده باشد.
برخی تعمیرکاران افزایش مصرف اینترنت و استفاده از فیلترشکن را عامل فرسودگی باتری میدانند. استفاده طولانی از برنامههای پرمصرف، اتصال مداوم شبکه و گرمشدن دستگاه میتواند شارژدهی روزانه را کاهش دهد؛ اما نمیتوان افت سلامت باتری آیفون ۱۳ را فقط به فیلترشکن نسبت داد. سن دستگاه، گرما و چرخههای شارژ عوامل مستندتر و قابلاندازهگیریتری هستند. بازار قطعات آیفون؛ اصل، استوک یا غیراصلی؟
بزرگترین نگرانی دارندگان آیفون، کیفیت قطعه جایگزین است. اپل میگوید باتری اصلی باید با سیستمعامل هماهنگ باشد و اطلاعاتی مانند سلامت، ظرفیت و چرخه شارژ را بهدرستی گزارش کند. کاربران مدلهای پشتیبانیشده میتوانند در بخش «Parts and Service History» تنظیمات آیفون بررسی کنند که قطعه نصبشده اصلی، استفادهشده یا ناشناخته تشخیص داده شده است.
در بازار ایران اصطلاحهایی مانند «اورجینال»، «OEM»، «روکاری»، «استوک» و «هایکپی» با تعریفهای متفاوت استفاده میشوند. به همین دلیل، مشتری باید درباره منشأ قطعه، نو یا بازشدهبودن آن، مدت ضمانت و پیام احتمالی سیستمعامل پس از تعویض سؤال کند.
شرایط سامسونگ متفاوت است. وبسایت رسمی سامسونگ ایران امکان یافتن مراکز خدمات مجاز و تعمیر حضوری گوشی و تبلت را ارائه میکند. این شبکه میتواند دسترسی مشتری به خدمات استانداردتر را آسانتر کند، هرچند خود سامسونگ نیز تأکید دارد زمان تعمیر به موجودی قطعات یدکی وابسته است. چرا سامسونگ و شیائومی بیشترین مراجعه را دارند؟
برآورد میدانی تعمیرکاران از سهم تقریبی ۵۰ درصدی سامسونگ، ۳۰ درصدی شیائومی و ۲۰ درصدی آیفون در مراجعات حکایت دارد. این ترکیب الزاماً نشاندهنده خرابی بیشتر یک برند نیست؛ زیرا تعداد دستگاههای فعال هر برند، قیمت قطعات، سن گوشیها و تخصص تعمیرگاه بر آمار اثر میگذارد.
دادههای استفاده از موبایل در ایران نیز تا حدی این نسبت را توضیح میدهند. در ژوئیه ۲۰۲۶، سهم سامسونگ حدود ۴۶ درصد، شیائومی نزدیک به ۳۱ درصد و اپل حدود ۱۴ درصد برآورد شده است. بنابراین طبیعی است برندهایی که دستگاههای بیشتری در دست کاربران دارند، سهم بیشتری از ورودی تعمیرگاهها را نیز تشکیل دهند. رونق تعمیرات به معنی رونق اقتصادی نیست
افزایش مراجعه برای تعمیر ممکن است در ظاهر درآمد تعمیرگاهها را بالا ببرد، اما فعالان صنف میگویند بخش اصلی رشد صورتحسابها به افزایش قیمت قطعات، تجهیزات و لوازم مصرفی مربوط است، نه جهش دستمزد تعمیرکار. کمبود بعضی قطعات و نوسان ارز نیز قیمتگذاری و ارائه ضمانت را دشوار کرده است.
از سوی دیگر، بخشی از مشتریان پس از شنیدن هزینه تعمیر منصرف میشوند. بنابراین افزایش ورودی دستگاه الزاماً به همان میزان به افزایش تعمیرات تکمیلشده یا سود خالص منجر نمیشود. جمعبندی؛ گوشی قدیمی به دارایی باارزش تبدیل شد
رشد بازار تعمیرات موبایل بیش از آنکه از علاقه تازه مردم به نگهداری دستگاهها ناشی شده باشد، نتیجه فاصله گرفتن قیمت گوشی نو از قدرت خرید است. کاربران اکنون باتری، نمایشگر و حتی مادربرد گوشیهایی را تعمیر میکنند که در گذشته احتمالاً با مدل جدید جایگزین میشدند.
این تغییر میتواند عمر مفید دستگاهها و میزان زباله الکترونیکی را کاهش دهد؛ اما افزایش قیمت قطعات، نبود شفافیت درباره کیفیت برخی قطعات جایگزین و فاصله زیاد نرخها میان تعمیرگاهها، ریسک مشتری را بالا برده است.
تا زمانی که قیمت ارز، واردات گوشی و عرضه قطعات به ثبات نرسد، صف تعمیرگاهها احتمالاً کوتاه نخواهد شد. گوشی برای بسیاری از خانوارها دیگر یک کالای قابل تعویض نیست؛ دارایی گرانقیمتی است که باید تا آخرین مرحله ممکن تعمیر و حفظ شود.
