به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو ، نشست «طلیعه مهر؛ تاریخنگاری نو با پیوند شهود و تکنولوژی» همراه با رونمایی و بررسی کتاب «از حقانیت شهیدین تا طلیعه مهر؛ چهل سال تلاش فرهنگی، اجتماعی و آموزشی (مهر ۱۳۶۴ تا مهر ۱۴۰۴)» نوشته محمود دامغانی از انتشارات نیکتاب، صبح چهارشنبه (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) در سرای اهل قلم برگزار شد. در این نشست کریم نجفیبرزگر؛ مدرس دانشگاه تهران و دبیرکل شبکه دانشگاههای مجازی جهان اسلام، سیدحمیدرضا قریشی؛ پژوهشگر و مدرس دانشگاه و محمود دامغانی نویسنده و پژوهشگر سخن گفتند.
کریم نجفیبرزگر در این نشست با اشاره به اهمیت ثبت خاطرات دهه شصت گفت: در تاریخنگاری هند باستان بخش مهمی از میراث فرهنگی را «ملفوظات» یا ثبت سخنان بزرگان توسط شاگردان تشکیل میدهد. شاگردان خواجه نظامالدین اولیا دهلوی و امیرحسن سجزی سخنان استاد را مینوشتند و به این ترتیب منبع تاریخی ماندگار میشد. کاری که آقای دامغانی برای ثبت خاطرات مدرسه حقانی و دهه شصت انجام داده، از همین جنس است.
او با اشاره به برنامه آموزشی مدرسه حقانی و شهیدین بیان کرد: شهید بهشتی و شهید قدوسی برنامهای ۹ و ۱۰ ساله برای طلاب طراحی کردند که در آن زمان مرسوم نبود. طلبه باید با شعر حافظ و سعدی آشنا میشد، ادبیات فارسی میخواند، زبان انگلیسی میآموخت، قرآن حفظ میکرد و حتی خط خوش تمرین میکرد. کلیله و دمنه از درسهای اصلی بود. کتابهای حوزوی مانند جامع المقدمات نیز بهصورت سادهشده و منسجم در اختیار طلاب قرار میگرفت.
نجفیبرزگر با اشاره به تجربه خود در هند ادامه داد: در دانشگاه دهلی نشستی درباره روابط فرهنگی ایران و هند برگزار کردیم و محور آن کلیله و دمنه بود. این کتاب در دوره ساسانی از هند به ایران آمد و بعدها به چهل زبان ترجمه شد. هندیها معتقدند ایرانیها فرهنگ هندی را به جهان معرفی کردند. در آن نشست، اشعار کلیله و دمنه را از حفظ خواندم و رئیس دانشگاه تعجب کرد. این نشان میدهد که میراث ادبی ما چقدر ظرفیت دارد.
سیدحمیدرضا قریشی نیز در ابتدای سخنان خود با اشاره به سالروز کودتای ۲۸ مرداد گفت: این عملیات از سال ۱۳۲۵ و با اعتراضهای کارگری و کشاورزی و بعد جریان ملیشدن صنعت نفت شکل گرفت. در سال ۱۳۲۷ انگلیسیها با گلشائیان، وزیر دارایی وقت، وارد مذاکره شدند تا امتیازهایی بگیرند و ملیشدن صنعت نفت را به تعویق بیندازند. این روند تا ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ که صنعت نفت ملی شد، ادامه پیدا کرد. کودتای ۲۸ مرداد نیز با سرنگونی دولت مصدق و بازگشت شاه از ایتالیا به نتیجه رسید و دولت نظامی فضلالله زاهدی آغاز شد. این نزدیکی محمدرضا به بریتانیا و آمریکا تا سال ۵۷ و پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت و انقلاب بود که این کودتا را به محاق برد.
قریشی با اشاره به اسناد منتشرشده، افزود: سیا اعلام کرده است که برای این کودتا یک میلیون دلار هزینه کرده است. شنبه ۲۴ مرداد به مصدق خبر دادند که امشب کودتا انجام میشود و باید افراد را بازداشت کنی. مصدق تنها توانست چهار روز کودتا را عقب بیندازد. در ۲۶ مرداد هندرسون از آمریکا آمد و گفت برای تعامل باید وضعیت کشور امن باشد. مصدق نیز دستور داد مردم خیابانها را ترک کنند. همین اشتباه استراتژیک باعث شد کودتا پیروز شود. در ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ مردم در خیابان ماندند و انقلاب پیروز شد. ما امروز نباید این اشتباه را تکرار کنیم.
او تاکید کرد: اعتماد به وعدههای آمریکا اشتباه است. هانتینگتون سالها پیش اعلام کرد با چهار هزار دلار و دو گردان توانستهاند ۲۸ مرداد را سامان دهند؛ اما امروز برای چنین کاری در ایران سیصد میلیارد دلار و سیصد هزار نیروی نظامی لازم است. ترامپ هم گفته است ما ۵۱ سال است با ایران مشکل داریم. این نشان میدهد سیاست آمریکا مقابله با ایران است، نه فقط جمهوری اسلامی ایران. در زمان شاه نیز همین مشکل وجود داشت.
محمود دامغانی نیز در این نشست، با اشاره به انگیزه خود از نگارش کتاب گفت: بسیاری از رویدادهای دهه شصت در سینه امثال من مانده و بروز پیدا نکرده است. اگر ما این رویدادها را بیان نکنیم، دیگران از نبود روایت ما سوءاستفاده میکنند. به همین دلیل تصمیم گرفتم این مقطع را به یک فرایند تاریخنگاری تبدیل کنم.
وی افزود: برای نخستینبار در دنیا تاریخنگاری را با پیوند هوش مصنوعی و اسناد شهودی انجام دادیم. هوش مصنوعی بهعنوان یک قدرت دیجیتال در کنار مدارک شهودی و توضیحاتی که من ارائه میکردم، تاریخ جدیدی را ثبت کرد. تاریخنگاری با هوش مصنوعی پیش از این بهصورت ویراستاری یا تحلیل انجام شده، اما نگاهی که هوش مصنوعی همراه با احساس و تحلیل من به این موضوع داشت، برای نخستینبار است که در یک کتاب ثبت میشود.
دامغانی با اشاره به نام کتاب بیان کرد: من سال ۵۹ وارد حوزه علمیه قم شدم و به مدرسه حقانی رفتم. بعد از درگذشت واقف مدرسه، ورثه ادعای موقوفه کردند و محتوای مدرسه حقانی به مدرسهای به نام «شهیدین» منتقل شد. نام شهیدین برگرفته از نام دو شهید بزرگوار، شهید قدوسی و شهید بهشتی است. به همین دلیل کتاب را «از حقانیت شهیدین تا طلیعه مهر» نام گذاشتم.
وی افزود: از اوایل سال ۶۴ برای مدیریت و سرپرستی مدارس علمیه به هرمزگان رفتم. در بندرعباس مدرسهای به نام مدرسه نبوی طراحی کردیم که در بازار بندرعباس و محل گمرک قدیم قرار داشت. دورتادور این مدرسه را با مغازههایی برای تامین درآمد پایدار طراحی کردیم تا مدرسه وابسته به کمکهای دولتی نباشد. این مدرسه امروز یکی از قدیمیترین حوزههای علمیه کشور است. سال ۶۶ نیز درباره علت تاسیس این مدرسه با روزنامه کیهان مصاحبه کردم و توضیح دادم که هدف اصلی، تقویت وحدت میان شیعه و سنی بوده است.
دامغانی با اشاره به مسئولیت فرهنگی زندانهای هرمزگان ادامه داد: سازمان زندانها اوایل سال ۶۴ شکل گرفت و در هر استان اداره کل ایجاد شد. مدیرکل وقت زندانهای استان نزد ما آمد و گفت به بخش فرهنگی نیاز دارند. من در آن زمان مسئول حوزه بودم و همزمان در نیروی دریایی منطقه یکم تدریس میکردم. با این حال آیتالله احمدی فقیه امامجمعه تکلیف کرد که مسئولیت فرهنگی زندانها را بپذیرم.
این پژوهشگر ادامه داد: در آن مجموعه حدود سه هزار زندانی داشتیم و بیش از سیصد نفر از آنان به گروهکهای مختلف وابسته بودند؛ از مجاهدین خلق گرفته تا فدائیان و تودهایها و اقلیتها. اما تا پایان مأموریت ما در سال ۶۷، هیچکدام از آنان در مسیر خشونت باقی نماندند و با ما همکاری داشتند. خود زندانیها جزوه مینوشتند، تکثیر میکردند و در کلاسها استفاده میکردند. حتی دعوت از امامجمعه اهل سنت بندرعباس برای تدریس به زندانیان اهل سنت انجام شد که آن زمان بیسابقه بود. مجری یکی از برنامهها نیز از میان خود زندانیان انتخاب شد.
دامغانی با اشاره به دعوت از امامجمعه اهل سنت بندرعباس گفت: دو سوم زندانیان ما اهل سنت بودند. نزد آقای خطیب، امامجمعه اهل سنت، رفتم و گفتم چه کسی باید به اینها مسائل دینی درس بدهد؟ شما باید این کار را بکنید. هفتهای یک بار ماشین میفرستادند دنبال ایشان. ایشان میآمدند و برای زندانیان اهل سنت فقه و احکام خودشان را درس میدادند. اینطور نبود که چون زندان دست من شیعه است، فقط فقه شیعه تدریس شود. ما این فضا را از بین برده بودیم و همه برابر بودند.
او همچنین به واقعه هواپیمای ایرباس ایرانی اشاره کرد و ادامه داد: وقتی آمریکا هواپیمای ایرباس شماره ۶۵۵ را زد، سه تن از نوههای همان امامجمعه اهل سنت بندرعباس به نامهای مسعود، آلا و سودا شهید شدند. اما تا امروز هیچ تجلیلی از این عالم سنی که این خدمتها را در جهت وحدت انجام داده بود، انجام نشده است. این درد را بارها مطرح کردهام و باز هم پیگیری میکنم.
دامغانی سپس به خاطرهای از زمستان سال ۶۳ اشاره کرد و گفت: در آن سال به واسطه آیتالله مصلحی به دیدار آیتالله اراکی رفتیم. جمعی از دوستان از جمله آقای نجفی و آقای شهریاری هم حضور داشتند. ایشان بیش از یک ساعت و ربع درباره مکاشفات عرفانی سخن گفتند. در همان جلسه از ایشان پرسیدیم نظرشان درباره حضرت امام چیست. ایشان جمله معروفی فرمودند: «اگر آقای خمینی روز عاشورا بود، شهدای کربلا ۷۳ نفر میشدند.» این جمله را ضبط کردم. بعد از اینکه ایشان به رحمت خدا رفتند، نوار را پیاده کردم و در مجله حضور چاپ شد. کل نوار هم در کتاب آمده است. این مکاشفهای بود که ایشان از یک عارف نقل کردند و من از ایشان شنیدم.
وی با اشاره به فعالیتهای پژوهشی خود در آن سالها بیان کرد: در همین سالها سه سال پشت سر هم در رشته مقالهنویسی در سطح کشور برگزیده کشوری شدم. مقالاتم تحت عنوان «استراتژی ابرقدرت خلیج فارس» چاپ شد و بعدها به کتاب تبدیل شد. این کتاب از سوی ستاد فرماندهی کل قوا بهعنوان اثر برگزیده دفاع مقدس شناخته شد. سال ۶۶ هم در سمیناری که استانداری هرمزگان درباره اهمیت تنگه هرمز برگزار کرده بود، برای نخستینبار این موضوع مطرح شد.
دامغانی با اشاره به پیام سوم اسفند ۱۳۶۷ امام خمینی گفت: من نخستین کسی بودم که این پیام را در سه شماره روزنامه رسالت کالبدشکافی فرهنگی کردم. امام در آن پیام چند خطر بزرگ را برای انقلاب پیشبینی کرده بودند؛ خطر تحجرگرایی، خطر خشکمقدسها و مقدسنماها و خطر روحانینمایانی که آینده انقلاب را تهدید میکنند. متاسفانه همه این هشدارها مورد بیمهری قرار گرفت.
این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنانش به درخواست خود برای ثبت میراث فرهنگی اشاره کرد و ادامه داد: باید مدرسه حقانی در کوچه آرامگاه قم بهعنوان میراث فرهنگی به یک پایگاه میراثی تبدیل شود. ما دیدیم که بلدوزرها گنبد مسجد خرمشهر را که یادگار جنگ بود، پایین آوردند. اگر این گنبد در روسیه بود، آن را با شیشه حفظ میکردند. اینها مواردی است که باید به آن توجه کنیم.
دامغانی در پایان با اشاره به همکاریاش با مختار کلانتری در مسائل دفع اشرار جنوب شرقی گفت: در آن سالها در خدمت ایشان بودیم. بعدها هم با آقای دکتر میر که از جانبازان لشکر ثارالله و از سربازان حاج قاسم بودند، همراه بودیم. اینها از نکات برجسته دهه شصت است که در کتاب سعی کردیم مستند بیان کنیم. از همه همنسلیهای خودم، متولدین سالهای ۳۲ تا ۵۰، میخواهم خاطراتشان را بنویسند. هشتاد درصد شهدای ما از این نسل هستند. اگر ما افراد باقیمانده این وقایع را نویسیم، فردا همین واقعیتها را تحریف میکنند.
