[علی دارابی] چندصدایی در جامعه

یوهان سباستین باخ پدر چندصدایی در عالم موسیقی است. این اصطلاح، بعدها در متون ادبی، رمان نویسی، طنزهای پست مدرن و ... مورد استفاده قرار گرفت. مراد از «چند صدایی» در عالم سیاست و جامعه‌شناسی، مفهومی در برابر «تک صدایی» است. آنجا که با انسداد سیاسی، شیوه‌های آمرانه و دستوری، نشنیدن صداهای متفاوت و یکه تازی و استبداد رأی روبرو هستیم، این «چند صدایی» است که خود را نشان می‌دهد و بر عکس تک صدایی، تنوع و تکثر را به رسمیت می‌شناسد. در عین برخوردار بودن حق رأی و نظر اقلیت، اما صدا و گفتمان اکثریت حاکمیت دارد.

آمارتیا کومار سن، اقتصاددان هندی و برنده جایزه نوبل اقتصادی، «توسعه» پایدار را زمانی امکانپذیر می‌داند که: همه افراد جامعه بتوانند در فرآیند تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند و آراء و نظریه‌های مختلف شنیده شود».

در تحقق «چندصدایی» دو مقوله مهم نقش بسزایی دارند:

نخست: حکمرانی مطلوب و خوب که از نشانه‌ها و علائم آن فساد ستیزی، مشارکت سیاسی به معنای آزادی بیان و تنوع دیدگاه‌ها، حاکمیت قانون، شفافیت به معنای آزادی جریان اطلاع رسانی و دسترسی سهل شهروندان به زیرساخت‌ها و لوازم آن، پاسخگو بودن نهاد قدرت، اثر بخشی و کارآمدی و مسئولیت‌پذیری همراه با حقوق مادی و عدالت و شکل‌گیری وفاق عمومی است.

دوم: تاب‌آوری اجتماعی است. «ویلیام نیل ادگر» از نظریه پردازان برجسته این حوزه است. او تاب آوری اجتماعی را توانایی یک سیستم برای تحمل اختلال و حفظ کارکردهای اساسی آن می‌داند و بر این باور است که جامعه توان انجام عمل شوک و کاهش آسیب و حفظ کارکردهای اساسی خود را داشته باشد.

و البته علاوه بر بدنه اجتماعی، «کیفیت حکمرانی» خیلی مهم است. چرا که یک حکمرانی مطلوب در گرو «اعتماد عمومی» و «ظرفیت سازگاری» آن در تحولات شتابان اجتماعی است که باید از مفهوم «سرمایه اجتماعی» صیانت کند. با بیان این دو مفهوم مهم باید بدانیم که معنا و مفهوم چند صدایی در قرآن کریم در فریضه «امر به معروف و نهی از منکر» و «جدال احسن» نمود بارزی دارد. آنجا که نشانه برترین امت را عمل به امر به معروف و نهی از منکر می‌داند و تحقق جدال احسن را در تضارب آراء و گفت و شنودهای مختلف برای رسیدن به سخن حق و برتر معرفی می‌فرماید.

در فرهنگ و سیره ما ایرانیان نیز همزیستی مسالمت آمیز ادیان، فرق، مذاهب و اقوام گوناگون در طول تاریخ، نشانه بارز تاب‌آوری اجتماعی، مدارای سیاسی، زیست مدارا جویانه و دوری از منازعات بوده است.

و اما امروز در شرایط حساس ایران عزیز و جنگ ظالمانه دو قدرت اتمی جهان (آمریکا و رژیم غاصب اسرائیل) و پیامدهای ناشی از جنگ که چالش‌ها و مشکلات خاص خود را به دنبال دارد، بیش از هر زمانی نیازمند «چند صدایی» هستیم. رهبر معظم انقلاب اسلامی؛ آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، بارها به «حفظ وحدت حول پرچم ایران» همه را فرا خوانده‌اند. سران قوای سه گانه و مسئولان ارشد کشور و فرماندهان غیور نیروهای مسلح از «حفظ اتحاد و وفاق ملی» در برابر دشمنان متجاوز گفته‌اند.

وفاق و انسجام اجتماعی از طریق گشایش فضای فرهنگی، سیاسی تحقق می‌پذیرد. لازمه آن هم پذیرش و به رسمیت شناختن انتقاد، نقد، گفت‌وگو، شنیدن صداهای مختلف، پاسخگو بودن قدرت و حاکمان، شفافیت و اتاق شیشه‌ای سیاست و درهای باز است. در چنین شرایطی است که سقف تحمل و مدارای سیاسی شهروندان و مسئولان باید افزایش یابد و عقلانیت، مشورت و خرد جمعی به مثابه «کلید حل مشکلات» شناخته شود. تقدم منافع ملی بر امر جناحی و اهتمام به بقای مُلک و ملت باید سرلوحه امور قرار گیرد. این مهم اما نیازمند به حاشیه راندن افراطی‌گری و رادیکالیسم است.

مطبوعات، احزاب سیاسی، سمن‌ها و تشکل‌ها، سازمان‌های مردم نهاد، رسانه‌های دیداری و شنیداری با نقش آفرینی نخبگان و گروه‌های مرجع، رسالتی تاریخی دارند. «سکوت»، «انزوا طلبی» و «عافیت طلبی» نابخشودنی محسوب می‌گردد. از آرمان‌های بلند و والای انقلاب اسلامی همانا «استقلال، آزادی، اسلامیت و جمهوریت» است که به عنوان ارکان اصلی آن محسوب می‌شود. امروزه بزرگترین خطای نابخشودنی، دوقطبی سازی‌های بیهوده و حذف این و آن به بهانه‌های باندی و جناحی است.

«ایران عزیز» مدار و محور دفاع همه جانبه مردم به پا خاسته و «اسلام عزیز» نقش اساسی در بعثت ملت بزرگ ایران در برابر دشمنان را داشته است. باید تفاوت‌ها، تنوع‌ها و تکثرها را به رسمیت بشناسیم و به جای تخریب، توهین، انگ زدن، فضایلی همچون: اخلاق، مدارا، نوع دوستی، همبستگی و مهر ورزی را سرلوحه مواضع سیاسی و رفتار اجتماعی خود قرار دهیم.