[سیف‌الرضا شهابی] «پیمان مکه» یادآور رویداد مشابه

در ۱۶ امرداد ۱۴۰۵ ( ۷ اوت ۲۰۲۶ )  و بعد از گذشت چند ماه از شروع جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران، سران سه کشور عربستان و ترکیه و پاکستان به میدان داری ریاض در مکه گرد هم آمدند و پیمانی مشابهِ پیمان ناتو به امضا رساندند که معروف شد به «پیمان مکه». این پیمان یادِآور پیمانی مشابه‌ از شش کشور عربیِ حاشیه جنوبی خلیج‌فارس به نام «شورای همکاری خلیج‌فارس» است که در سال ۱۳۶۰ و هشت ماه بعد از شروع جنگ عراق با ایران، با صلاحدید آمریکا تشکیل شد.

در ارزیابی پیمان مکه، نظریات و دیدگاه‌های متفاوت و بعضا متضاد توسط صاحب‌نظران مطرح شده است. به نظر نگارنده، در تحلیلِ پیمان مکه به  دو دیدگاه می‌توانیم باور داشته باشیم:

ـ دیدگاه اول. بر اساس این دیدگاه، در حالی که عربستان در سال‌های اخیر برای تامین امنیت خودش، تمام تخم مرغ‌ها را در سبد آمریکا قرار داده بود، اکنون متوجه شده که توان آمریکا برای تامین امنیت عربستان محدود و آسیب‌پذیر است. به ناچار رو به سوی کشورهای منطقه آورده است. به این ترتیب، از یک طرف، خودش را از طریق ترکیه به طور غیر مستقیم به ناتو وصل کرده و از طرف دیگر، در سایه یک کشور اسلامی اتمی(پاکستان) ضریب امنیت خودش را افزایش داده است.

ـ دیدگاه دوم. این دیدگاه، یادآورِ طرحِ ویتنامی کردن جنگ‌ها است، که بعد از شکست آمریکا در ویتنام، از سوی کاخ سفید مطرح شد، تا برای حفظ منافعشان در هر منطقه از جهان، کشورهای وابسته به جای آمریکا وارد نزاع های منطقه‌ای شوند. و به جای نیروهای آمریکایی، نیروهای محلی کشته و زخمی شوند!!

بر اساس طرح ویتنامی کردن جنگ‌ها، دکترین دو ستونی آمریکا در زمان ریاست جمهوری ریچارد نیکسون جمهوریخواه، در منطقه خلیج فارس شکل گرفت. ایران ستون نظامی را عهده دار شد و به ژاندارم منطقه تبدیل شد و به ظفار نیروی نظامی اعزام کرد. عربستان هم ستون اقتصادی در خلیج فارس و خاورمیانه را بر عهده گرفت. و به خاطر وضعیت اقتصادی خوب و پترودلارها، برای حفظ منافع …