[دکتر روزبه کردونی] خطای محاسباتی درباره ایران

هفته گذشته، وزیر میراث فرهنگی به همراه اعضای شورای راهبردی وزارتخانه، مدیران، پیشکسوتان و پژوهشگران این حوزه، در فاصله چند روز دو دیدار داشتند؛ یکی با سیدحسن خمینی و دیگری با محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور. دو دیدار با دو شخصیت و از دو منظر متفاوت، اما با یک مضمون مشترک: تمدن ایران و نسبت آن با قدرت و ماندگاری این سرزمین.

سیدحسن خمینی در آن دیدار پرسید چرا ایران از جنگ سربلند بیرون آمد و در کنار استحکام دولت و نظام اداری و قدرت معنوی و ایدئولوژیک، یکی از پاسخ‌هایش را در جمله‌ای کوتاه جست‌وجو کرد: «چون دارای تمدن بودیم.» چند روز بعد، عارف میراث فرهنگی را «زیربنای اصلی انسجام ملی» خواند و وزارت میراث فرهنگی را «وزارت دفاع از تمدن و پیروزی‌های نرم کشور» نامید.این هم‌زمانی قابل تأمل است. دو سخن از دو جایگاه متفاوت، یک پرسش بزرگ‌تر را پیش روی ما می‌گذارند: آیا دشمنان ایران، اساساً ایران را درست محاسبه می‌کنند؟

خطای محاسباتی درباره ایران

جنگ رمضان بار دیگر یک خطای دیرپا را آشکار کرد؛ خطایی که ظاهراً هنوز ادامه دارد: تقلیل ایران به نارضایتی‌های اجتماعی، وضعیت اقتصاد یا شمار موشک‌ها و تجهیزات نظامی.

فراخوان‌های علنی برای اقدام مردم ایران علیه حکومت نشان می‌داد که تحولات داخلی، دست‌کم در سطح سیاسی و تبلیغاتی، بخشی از تصور دشمنان درباره مسیر جنگ بود. اما مسئله مهم‌تر این است: ایران را نمی‌توان فقط با این مؤلفه‌ها محاسبه کرد.دولت‌ها در ایران تغییر کرده‌اند، سلسله‌ها از میان رفته‌اند و این سرزمین بارها شکست، اشغال و بحران را تجربه کرده است؛ اما چیزی به نام «ایران» توانسته خود را بازتولید کند. همین استمرار است که در محاسبات صرفاً سیاسی و نظامی به‌سادگی دیده نمی‌شود.

رابرت دی. کاپلان سال‌ها پیش، برای توضیح قدرت ایران، به مفهوم «Idea of Iran» یا «ایده ایران» توجه کرد. در این نگاه، ایران فقط محصول مرزهای سیاسی امروز نیست؛ حاصل پیوند دیرپای جغرافیا، زبان، فرهنگ و حافظه تاریخی است. این چارچوب، به‌تنهایی توضیح‌دهنده نتیجه جنگ رمضان نیست، اما کمک می‌کند بفهمیم چرا سنجیدن ایران بدون توجه به وجه تمدنی آن، تصویری ناقص از قدرت کشور می‌سازد.

ایران؛ دولت ـ ملت یا دولت تمدنی؟

شاید برای فهم ایران، در کنار مفهوم آشنای «دولت ـ ملت»، …