به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری دانشجو، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ معاصر ایران و از عمیقترین ریشههای بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن است؛ رویدادی که طی آن دولت محمد مصدق، نخستوزیری که ملی شدن صنعت نفت و مقابله با نفوذ بریتانیا را در دستور کار داشت، در نتیجه عملیاتی سازمانیافته از سوی آمریکا و انگلیس سرنگون شد.
اهمیت ۲۸ مرداد فقط به سقوط یک دولت محدود نمیشود. این کودتا مسیر سیاست ایران را برای دهههای بعد تغییر داد، نفوذ آمریکا را در ساختارهای سیاسی، نظامی و امنیتی کشور افزایش داد و خاطرهای تاریخی ایجاد کرد که هنوز بر نگاه ایران به سیاست خارجی آمریکا سایه انداخته است. به همین دلیل، برای فهم بخشی از بیاعتمادی امروز ایران به واشنگتن، نمیتوان از نقطه آغاز این رابطه در دهه ۱۳۳۰ عبور کرد.
همهچیز از نفت آغاز شد
در سالهای منتهی به کودتا، نفت به مهمترین مسئله سیاسی ایران تبدیل شده بود. دولت مصدق با ملی کردن صنعت نفت در برابر امتیاز گسترده بریتانیا ایستاد؛ اقدامی که برای جامعه ایران فراتر از یک تصمیم اقتصادی بود و به مطالبهای ملی برای پایان دادن به نفوذ خارجی و بازگرداندن اختیار منابع کشور تبدیل شد.
ملی شدن نفت منافع بریتانیا را بهشدت تهدید کرد. لندن ابتدا تلاش کرد از طریق فشار سیاسی و اقتصادی دولت مصدق را وادار به عقبنشینی کند، اما وقتی این اقدامات نتیجه مورد نظر را نداد، ایده سرنگونی دولت او جدیتر شد.
با روی کار آمدن دولت دوایت آیزنهاور در آمریکا و برجسته شدن فضای جنگ سرد، زمینه همکاری واشنگتن و لندن فراهم شد. بریتانیا تلاش کرد دولت آمریکا را متقاعد کند که ادامه فعالیت دولت مصدق میتواند ایران را در معرض نفوذ شوروی و حزب توده قرار دهد. در نهایت، آمریکا نیز وارد طرح سرنگونی دولت مصدق شد.
عملیات آژاکس؛ کودتا با پول، شبکه و عملیات روانی
سازمان سیا مأموریت یافت عملیات سرنگونی مصدق را سازماندهی کند. یکی از چهرههای اصلی این عملیات کرمیت روزولت، مأمور ارشد سیا، بود که مخفیانه وارد ایران شد و مسئولیت هماهنگی عملیات را بر عهده گرفت.
در داخل ایران نیز شبکهای از عوامل سیاسی، نظامی و اجتماعی فعال شد. برادران رشیدیان از جمله مهمترین عناصر این شبکه بودند که پیش از آن با دستگاه اطلاعاتی بریتانیا …
