به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ سید محمد رضا حسینی، در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶، پیمان دفاعی مشترکی میان سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در شهر مکه به امضا رسید که به سرعت به «پیمان مکه» شهرت یافت. این رویداد مهم سیاسی-نظامی در شرایطی رخ داد که خاورمیانه درگیر جنگی تمامعیار میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر است و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز به طور مستقیم در این مناقشه درگیر شدهاند.
امضای این پیمان، معماری امنیتی خاورمیانه را وارد مرحله تازهای کرده و پرسشهای اساسی را درباره آینده نظم امنیتی منطقه و جایگاه ایران در آن برانگیخته است. برای درک بهتر این تحول، باید به بسترهای شکلگیری آن توجه کرد که مهمترین آنها، بحران فزاینده اعتماد به آمریکا است. جنگ جاری ایران و آمریکا به روشنی نشان داده که اتکای صرف به ایالات متحده دیگر راهگشا نیست و کشورهای عربی منطقه را به سمت ائتلافهای نظامی تازه با رویکرد منطقهای سوق داده است.
علاوه بر این، تجربه تاریخی پیمانهای امنیتی در خاورمیانه - از پیمان سعدآباد و بغداد گرفته تا سنتو و ناتوی عربی - نشان میدهد که این توافقات عمدتاً با چالشهایی نظیر فقدان درک مشترک از تهدید و ضعف مشروعیت سیاسی مواجه بودهاند؛ بهگونهای که به تعبیر جعفر حقپناه، استاد دانشگاه، «خاورمیانه گورستان پیمانهای امنیتی بسیار زیادی» محسوب میشود. با این حال، تحولات اخیر نشان از تغییر الگوی این پیمانها دارد و پیمان مکه نیز در چنین بستری و با ایفای نقش میانجیگرانه پاکستان در جریان جنگ آمریکا و ایران شکل گرفته که به تقویت موقعیت اسلامآباد در معادلات منطقهای کمک شایانی کرده است.
پیمان مکه چگونه شکل گرفته است؟
پیمان مکه در واقع یک پیمان دفاعی متقابل سهجانبه است که بر اساس توافقنامه راهبردی دفاع متقابل دوجانبه میان عربستان و پاکستان، امضاشده در سپتامبر ۲۰۲۵، بنا شده و آن را به یک سازوکار سهجانبه گسترش میدهد.
ماده اصلی این پیمان بر اساس اصل دفاع جمعی استوار است و صراحتاً اعلام میکند که حمله به هر یک از این سه کشور، به منزله حمله به تمام آنها تلقی خواهد شد و هدف آن «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» اعلام شده است.
ترکیب سه …
