محبوبه کاظمی: هنر معاصر ایران هویت تمدنی را از دست داده؟/ هنرمند ایرانی و تعلیق هویتی

آیا هنر معاصر ایران هنوز توان آن را دارد که از موضع یک سنت زنده سخن بگوید، یا به‌تدریج در حال از دست دادن ظرفیت خود برای بازنمایی هویت تمدنی این سرزمین است؟

ایران آرت: سیده محبوبه کاظمی دولابی، بنیان‌گذار و مدیر حراج باران و نگارخانه ترانه باران یادداشتی زیر عنوان  " گذار از یادمان به زیست‌بوم؛ هنر معاصر ایران هویت تمدنی را از دست داده؟ " در خبرگزاری مهر نوشته که متن کامل آن اینجا بازنشر شده است :

هنر معاصر ایران امروز در یکی از حساس‌ترین بزنگاه‌های تاریخی خود ایستاده است. مساله دیگر صرفاً این نیست که هنرمند ایرانی از چه رسانه‌ای استفاده می‌کند، به کدام فرم گرایش دارد یا در کدام مدار از نمایش و عرضه قرار می‌گیرد. مساله بنیادی‌تر، نسبت این هنر با «خودِ تاریخی و تمدنی» ایران است. پرسش اصلی این است که آیا هنر معاصر ایران هنوز توان آن را دارد که از موضع یک سنت زنده سخن بگوید، یا به‌تدریج در حال از دست دادن ظرفیت خود برای بازنمایی هویت تمدنی این سرزمین است؟

در زمانه‌ای که تولید هنری بیش از هر دوره‌ای زیر فشار هم‌زمانِ بازار، رسانه، شتاب مصرف فرهنگی و الگوهای مسلط جهانی قرار دارد، مساله هویت به یکی از تعیین‌کننده‌ترین مؤلفه‌های تداوم و اعتبار هنر بدل شده است. هنری که نسبت خود را با سرچشمه‌های معنایی، زیبایی‌شناختی و تاریخی‌اش از دست بدهد، حتی اگر در سطحی از رؤیت‌پذیری و مبادله قرار گیرد، در نهایت به بازنمایی‌ای کم‌عمق و کم‌دوام فروکاسته می‌شود، زیرا فاقد آن بنیانی است که به اثر، عمق فرهنگی، حافظه تاریخی و قدرت تمایز می‌بخشد.

هویت در هنر، امری الحاقی و بیرونی نیست که بتوان آن را در مرحله‌ای متأخر به اثر افزود. هویت، در معنای دقیق کلمه، بخشی از دستگاه تکوین اثر است: در منطق صورت، در نسبت ماده و معنا، در انتخاب زبان بصری، در نحوه مواجهه با زمان، در تلقی از زیبایی و در نسبت هنر با انسان و جهان اکنون حضور دارد. از همین رو، هر بحثی درباره آینده هنر معاصر ایران، ناگزیر باید از نسبت آن با هویت ایرانی ـ اسلامی آغاز شود، هویتی که اگر درست فهم شود، نه مانع نوآوری است و نه عامل انجماد ، بلکه شرط …