جام جم آنلاین - قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) و ستاد کل نیروهای مسلح از مهمترین ارکان ساختار فرماندهی و مدیریت دفاعی جمهوری اسلامی ایران به شمار میروند؛ دو مجموعهای که هر یک در مقطعی متفاوت از تاریخ و برای پاسخ به یک نیاز مشخص شکل گرفتند.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در میانه جنگ تحمیلی و با هدف ایجاد هماهنگی عملیاتی میان ارتش و سپاه تشکیل شد، در حالی که ستاد فرماندهی کل قوا که بعدها به ستاد کل نیروهای مسلح تغییر نام داد، با هدف ایجاد هماهنگی و انسجام در سطح کل نیروهای مسلح شکل گرفت.
این دو مجموعه طی بیش از چهار دهه، با وجود ارتباط نزدیک، ساختار و مأموریتهای متفاوتی داشتند؛ اما تحولات امنیتی و نظامی سالهای اخیر و تجربه جنگهای جدید، ضرورت بازنگری در ساختار فرماندهی را پررنگتر کرد.
بر همین اساس، روند ادغام ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در دستور کار قرار گرفت؛ روندی که با انتصاب سرلشکر پاسدار خلبان علی عبداللهی به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح، بر تکمیل آن تأکید شده است. قرارگاه خاتمالانبیا چگونه شکل گرفت؟
بر اساس اسناد و خاطرات منتشرشده، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در ۳۰ بهمن ۱۳۶۲ و در آستانه عملیات خیبر شکل گرفت.
تشکیل این قرارگاه نتیجه تجربه سالهای ابتدایی جنگ و آشکارشدن ضرورت ایجاد یک مرکز فرماندهی مشترک میان ارتش و سپاه بود. در سالهای نخست جنگ، هر یک از این دو نیرو ساختار فرماندهی و شیوه عملیاتی خاص خود را داشتند و هماهنگکردن ظرفیتهای آنان در عملیاتهای بزرگ، یکی از چالشهای مهم فرماندهی جنگ محسوب میشد.
در چنین شرایطی، با واگذاری مسئولیت فرماندهی جنگ به آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) به عنوان مرکز عالی فرماندهی عملیات مشترک شکل گرفت.
با تشکیل این قرارگاه، طرحها و اقدامات عملیاتی ارتش و سپاه در چارچوب یک فرماندهی مشترک هماهنگ شد و قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به تدریج به یکی از مراکز اصلی فرماندهی عملیات مشترک نیروهای مسلح در دوران جنگ تبدیل شد. تجربه جنگ چگونه ساختار فرماندهی را تغییر داد؟
تجربه جنگ نشان داد هماهنگی نیروهای مسلح تنها به میدان عملیات محدود نمیشود. اداره یک جنگ گسترده به هماهنگی در حوزههایی همچون سازماندهی، نیروی انسانی، آموزش، تجهیزات، …
