از کودتای ۲۸ مرداد تا انقلاب ۵۷؛ گذار از استقلال اقتصادی به وابستگی ساختاری

  بررسی این دوران نشان می‌دهد چگونه ساختار اقتصادی ایران طی ۲۵سال به‌تدریج از یک تولیدکننده تجهیزات صنعتی به یک مصرف‌کننده صرف کالاهای وارداتی تبدیل شد. 

در سال‌های منتهی به کودتای ۲۸مرداد تلاش‌های دولت ملی برای استقلال اقتصادی (از جمله ملی‌شدن صنعت نفت) با هدف ایجاد زیرساخت‌های صنعتی صورت می‌گرفت. با این حال تحلیل وضعیت ایران در سال ۱۳۵۷ نشان‌دهنده یک وارونگی استراتژیک است: 

ایران از کشوری که در تلاش برای ایجاد صنایع زیربنایی بود، به تامین‌کننده اصلی نفت خام برای ماشین صنعتی غرب تبدیل شد. 

با افزایش درآمدهای نفتی در دهه ۵۰، سیاست‌های اقتصادی به‌سمت واردات بی‌رویه تغییر جهت داد‌ به‌گونه‌ای که تا سال ۵۷، حدود ۹۵درصد کالاهای مصرفی از اقلام اولیه نظیر صابون و محصولات بهداشتی گرفته تا لوازم خانگی و وسایل نقلیه از غرب تامین می‌شد. 

صنایع وارداتی در این دوره عمدتا بر پایه مونتاژ قطعات خارجی شکل گرفته بود که نه‌تنها خودکفایی ایجاد نمی‌کرد بلکه وابستگی به تکنولوژی، مواد اولیه و مدیریت خارجی را نهادینه می‌ساخت.

کودتای ۲۸مرداد با حذف دولت پارلمانی محمد مصدق، فضای سیاسی ایران را به شکلی بنیادین بازتعریف کرد: 

با حذف نیروهای ملی و مستقل، قدرت مطلق به شاه بازگشت. حکومت برای تثبیت …