جام جم آنلاین - یک مطالعه جدید نشان میدهد تجربههای بهاصطلاح «غیرعادی» بسیار شایعتر از چیزی هستند که پیشتر تصور میشد.
دانشمندان مؤسسه تحقیق و آموزش دور در برزیل با بررسی بیش از ۵ هزار نفر تلاش کردند بفهمند این تجربههای عجیب معمولاً چه زمانی و در چه شرایطی رخ میدهند و افراد چگونه آنها را برای خود معنا میکنند.
نتایج نشان داد که بیشتر افراد دستکم یک بار در طول زندگی خود تجربهای غیرمعمول داشتهاند. نکته جالبتر اینکه این اتفاقها در بیشتر موارد نهتنها تجربهای منفی تلقی نمیشوند بلکه بسیاری از افراد آنها را مثبت یا حتی معنادار توصیف میکنند.
رونالد فیشر، پژوهشگر اصلی این مطالعه، میگوید تجربههایی مانند احساس حضور یک موجود یا فرد در اطراف، دیدن تصاویری که دیگران نمیبینند یا احساس اینکه فرد خودش را از بیرون بدنش مشاهده میکند در میان عموم مردم بسیار شایعتر از چیزی است که آمار تشخیصهای بالینی نشان میدهد.
او تأکید کرد بیشتر از ۵ هزار شرکتکنندهای که چنین تجربههایی را گزارش کردند، بیمار نبودند و اکثر آنها این اتفاقها را در زمان وقوع یا هنگام مرور خاطرهشان، خنثی یا مثبت ارزیابی کردند.
چه تجربههایی بررسی شد؟
پژوهشگران در این مطالعه از ۵۱۱۷ نفر درباره تجربههای «غیرمعمول» سؤال کردند. این تجربهها طیف گستردهای داشتند. از احساس شدید شادی، شگفتی یا ترس گرفته تا دیدن رؤیاهای واضح در بیداری، شنیدن صدا، تجربه خارج از بدن، احساس حضور فردی که فوت شده، تجربههای نزدیک به مرگ و رؤیاهای شفاف یا «خوابهای آگاهانه».
از افرادی که چنین تجربهای داشتند درباره شرایط وقوع آن نیز سؤال شد، اینکه در آن لحظه چه وضعیت روحیای داشتند، کجا بودند و تجربه چه مدت طول کشیده است.
پژوهشگران همچنین از آنها پرسیدند آیا تصور میکنند شخص یا موجودی مسئول این اتفاق بوده است یا خیر. در صورت پاسخ مثبت گزینههایی مانند خدا یا خدایان، فرشتگان، ارواح یا موجودات دیگر مطرح شد. حتی از شرکتکنندگان پرسیده شد چرا تصور میکنند ممکن است خودشان برای چنین تجربهای «انتخاب شده باشند».
در پایان نیز از آنها درباره میزان خوشایند بودن تجربه و تأثیر احتمالی آن بر زندگیشان سؤال شد.
تنهایی و اتفاقات غیرمعمول
نتایج نشان داد بیشتر افراد چنین تجربههایی را زمانی تجربه کردهاند که تنها بودهاند. حدود ۱۰ درصد نیز گفتهاند این اتفاقها در محیطهای مذهبی یا معنوی برایشان رخ داده است.
بسیاری از این تجربهها نیز بسیار کوتاه بودهاند و بیش از یکسوم شرکتکنندگان گفتهاند چنین اتفاقی را دو یا سه بار تجربه کردهاند.
در مورد علت این تجربهها نیز پاسخها متفاوت بود. حدود یکسوم شرکتکنندگان معتقد نبودند «کسی» باعث وقوع آن شده است. در مقابل ۱۵ درصد تصور میکردند این تجربه به دلیل «خدا یا خدایان» رخ داده و ۱۱ درصد نیز «روحالقدس» را عامل آن میدانستند.
تجربه ماورایی، ترسناک یا معمولی؟
شاید تصور کنید تجربه دیدن روح، احساس حضور یک فرد مرده یا خارج شدن از بدن باید حتماً ترسناک باشد، اما نتایج این تحقیق تصویر متفاوتی ارائه میکند.
بر اساس یافتههای منتشرشده در مجله علمی PLOS One حدود ۴۹.۶۸ درصد از شرکتکنندگان گفتند هنگام تجربه چنین اتفاقاتی تا حدی احساس شادی یا حال خوب داشتهاند. حدود ۲۴.۵۳ درصد آنها این تجربه را از نظر احساسی خنثی توصیف کردند و ۲۵.۷۹ درصد نیز احساس نوعی ناراحتی یا رنج را گزارش کردند.
به گفته پژوهشگران این یافتهها نشان میدهد تجربههای غیرمعمول پدیدههایی بسیار پیچیده هستند و نمیتوان همه آنها را صرفاً با برچسب «ترسناک» یا «بیمارگونه» توضیح داد.
فیشر میگوید برای بسیاری از افراد چنین تجربههایی میتوانند معنادار باشند و حتی به رشد شخصی و رسیدن به بینشهای جدید کمک کنند.
او تأکید کرد توجه به جنبههای مثبت این تجربهها میتواند به افراد کمک کند آنها را بهتر درک کنند و باعث عادیسازی این موضوع شود. پژوهشگران همچنین امیدوارند این یافتهها به کاهش نگاه منفی و انگ اجتماعی نسبت به افرادی که چنین تجربههایی دارند کمک کند.
با این حال آنها یک نکته مهم را نیز مطرح کردهاند: اگر چنین تجربههایی به اندازهای شدید شوند که در فعالیتهای روزمره فرد اختلال ایجاد کنند بهتر است شخص با یک متخصص یا فرد مورد اعتماد خود صحبت کند.
چرا بعضی افراد بیشتر تجربههای ماورایی دارند؟
این مطالعه در حالی منتشر شده که اخیراً یک پژوهشگر دیگر نیز درباره عواملی که میتوانند احتمال تجربههای بهاصطلاح ماورایی را افزایش دهند، توضیح داده است.
ملیسا مافئو، استاد دانشگاه ویک فارست در کارولینای شمالی، معتقد است بعضی افراد آمادگی بیشتری برای چنین تجربههایی دارند.
به گفته او سه عامل اصلی میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند: محرکهای محیطی، خطاها یا اختلالات موقت در پردازشهای عصبی و برخی ویژگیهای شخصیتی.
وقتی این عوامل با یکدیگر ترکیب میشوند، مغز انسان ممکن است اطلاعات دریافتشده از محیط را به شکلی متفاوت تفسیر کند و در نهایت تجربهای ایجاد شود که فرد آن را «ماورایی» تصور کند.
مافئو میگوید بهعنوان یک استاد روانشناسی، همیشه به این موضوع فکر میکند که انسانها تا چه اندازه تجربههای خود را به شکل ذهنی و شخصی تفسیر میکنند.
شاید به همین دلیل آنچه برای یک نفر تجربهای کاملاً عادی است، برای فرد دیگری میتواند اتفاقی عجیب، مرموز و حتی ماورایی به نظر برسد.
در واقع ممکن است برای بسیاری از این تجربههای ظاهراً خارقالعاده توضیحهایی کاملاً معمولی وجود داشته باشد، ترکیبی از شرایط محیطی، وضعیت ذهنی و نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز که در یک لحظه خاص کنار هم قرار میگیرند و احساسی غیرعادی ایجاد میکنند؛ بنابراین اگر روزی احساس کردید کسی در اتاق حضور دارد، صحنهای را برای نخستین بار میبینید، اما بهشدت برایتان آشناست، یا احساس کردید برای لحظهای خودتان را از بیرون نگاه میکنید لزوماً تنها فردی نیستید که چنین تجربهای داشته است. مغز انسان هنوز رازهای زیادی دارد و شاید بعضی از عجیبترین تجربههای ما، بیش از آنکه ماورایی باشند، پنجرهای به پیچیدگی عملکرد خود مغز باشند.
