این اجتماع عظیم، فراتر از ظاهر، حامل پیام قیام، ایثار، همدلی و حرکت بهسوی جامعه مهدوی است و ظرفیت تمدنسازی شیعه را در مقیاس جهانی به نمایش میگذارد. به همین مناسبت با استاد برجسته حجتالاسلاموالمسلمین دکتر سید سجاد ایزدهی گفتوگو کردیم. چرا در روایت «علامات المؤمن خمس» از «علامت» سخن گفته و نه ویژگی؟ تفاوت «نشانه» با «ویژگی» چیست؟ ویژگی میتواند یک باور یا رفتار درونی باشد، اما نشانه، آشکار و قابل مشاهده است که در نگاه نخست، انسان را به یک هویت یا گرایش رهنمون میکند. در این روایت، مقصود، نشانههای ظاهری است که هویت مؤمن را در جامعه آشکار میسازد؛ هرچند ممکن است در مواردی این نشانهها با واقعیت درونی منطبق نباشد. منظور از «مؤمن» در این روایت؟ مؤمن در این روایت، همان اصطلاح آن در ادبیات روایی شیعه است؛ یعنی شیعه اهلبیت(ع). در بسیاری از متون روایی، هنگامی که از مؤمن یاد میشود، مقصود پیروان مکتب اهلبیت(ع) هستند. از اینرو، روایت در پی بیان نشانههایی است که در فضای اجتماعی آن روزگار، شیعیان را از دیگر مسلمانان متمایز میکرد و هویت مذهبی آنان را آشکار میساخت. این نشانههای ظاهری چه کارکردی داشت؟ نشانههایی مانند انگشتر به دست راست کردن، اهتمام به نمازهای نافله، آثار عبادت بر پیشانی و بلند گفتن «بسمالله» در نماز، جلوههای آشکار هویت شیعی بهشمار میرفتند. همانگونه که اذان، نشانه هویت مسلمانان است، در سرزمینهای شیعهنشین، شهادتدادن به ولایت، بیانگر هویت مذهبی مردم است. این نشانهها در جامعه آنروز، شیعیان را معرفی میکردند و فضای اعتقادی آنان را نشان میدادند؛ فارغ از بحثهای فقهی مربوط به هریک از این موارد. با توجه به همردیفبودن «زیارت اربعین» با دیگر نشانههای روایت، به نظر میرسد مقصود تنها خواندن متن زیارت اربعین در روز بیستم صفر نیست. برداشت من این است که همانند دیگر فرازهای روایت، مراد جلوهای آشکار و اجتماعی از رفتار شیعیان است؛ نشانهای که هویت آنان را در جامعه (اسلامی و حتی جهانی) نمایان میسازد. اگر خواندن یک دعا ملاک بود، از زیارت عاشورا یا تلاوت قرآن نیز میشد نام برد، اما روایت، زیارت اربعین را در کنار سایر نشانههای ظاهری قرار داده و همین قرینه، در فهم مقصود آن راهگشاست. اربعین را میتوان نماد هویت جامعه شیعه دانست اما چرا؟ برای …
