آیا آب خوزستان گل آلود است؟

آرمان امروز : سال‌هاست که دستگاه‌های تصفیه و خودروهای آب‌فروش جایگزین آب لوله‌کشی در خوزستان شده‌اند؛ استانی با سه رودخانه بزرگ که روزگاری گواراترین آب را داشت. این گزارش روایتی است از مشکل دو دهه‌ای شهروندان برای تهیه آب آشامیدنی و توضیحی درباره متهم اصلی بحران آب. بیرون آمدن آب آشامیدنی زلال از شیر آب، آن‌قدر بدیهی است که کمتر کسی به آن فکر می‌کند. مگر زمانی که عکس آن ثابت شود. مثلا برای خوزستانی‌ها سال‌هاست، باز کردن شیر آب به جای آنکه نشانه دسترسی به آب شرب باشد، آغاز تردیدی همیشگی است. آبی که گاه گل‌آلود است، گاه بوی تند کلر می‌دهد و گاه آن‌قدر کیفیت پایینی دارد که راهی جز خرید آب یا استفاده از دستگاه تصفیه باقی نمی‌گذارد. هر چند وقت یک بار، تصاویر آب قهوه‌ای‌رنگ در اهواز و شهرهای دیگر خوزستان در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود و موجی از اعتراض شکل می‌گیرد. چند روز بعد، رنگ آب دوباره عادی می‌شود و اعتراض‌ها فروکش می‌کند. این چرخه و امواج سال‌هاست باقی مانده و یک پرسش اساسی را باقی گذاشته است: آیا مشکل فقط همان چند روز آب گل‌آلود است یا بحرانی قدیمی‌تر پشت این تصاویر قرار دارد؟

روزهایی که آب اهواز نوشیدنی بود؛ از پادشاهان هخامنشی تا دهه هشتاد!

برای پاسخ به این پرسش باید نقشه خوزستان را باز کرد و به آن نگاهی انداخت. اگر این استان را به دو بخش کوهستانی و جلگه‌ای تقسیم کنیم، ساکنان شهرهای شمال غرب تا جنوب غرب خوزستان، بیش از دیگر مناطق با افت کیفیت آب روبه‌رو هستند. در حالی که شهرهای واقع در بالادست رودخانه‌ها، به دلیل دسترسی به منابع آبی بالاتر، کمتر چنین وضعیتی را تجربه می‌کنند. موضوع این است که خوزستان به دو بخش جلگه‌ای و کوهستانی تقسیم شده، و مشکل در دشت‌های جلگه‌ای بیشتر به چشم می‌آید.

خوزستان، سرزمینی است که بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین سازه‌های آبی جهان باستان را در خود جای داده است. سازه‌هایی که مادام ژان دیولافوا، باستان‌شناس فرانسوی، از آن‌ها به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد می‌کند. هرودوت نیز نوشته است که پادشاهان هخامنشی تنها آب خوزستان را می‌نوشیدند و حتی زمانی که در پاسارگاد اقامت داشتند، آب آشامیدنی خود را از این منطقه تامین می‌کردند؛ زیرا آن را زلال‌ترین آب ایران می‌دانستند.

این روایت‌ها تنها به تاریخ باستان محدود نمی‌شود. بسیاری از خوزستانی‌های متولد دهه ۶۰ نیز هنوز روزهایی را به خاطر دارند که کیفیت آب استان، زبانزد بود.

ابوکاظم، یکی از ساکنان دهه شصتی اهواز، در گفت‌وگو با خبرنگار فرارو می‌گوید:

«من به خاطر دارم زمانی که کودک بودم، همیشه گفته می‌شد آب اهواز یکی از زلال‌ترین و شیرین‌ترین آب‌های کشور است. این تصور در ذهن همه ما وجود داشت و واقعا هم آب بسیار باکیفیت و خوش‌طعمی بود. حتی زمانی که به هویزه می‌رفتیم و از آب رودخانه کرخه می‌نوشیدیم، می‌گفتیم آب آن سنگین است و هیچ آبی به کیفیت آب اهواز نمی‌رسد. این موضوع به نوعی به یک باور عمومی تبدیل شده بود.»