طاهر جمشیدزاده
آرمان امروز : ایران و عمان قرار است با نظارت جامعه بینالمللی ظرف جمعه و شنبه تنگه هرمز را باز کنند. تفاهمنامه موسم به «اسلام آباد» که ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ تدوین شد در واقع ۱۷ ژوئن تفاهمنامه حاصل شد و ۷ ژوئیه وقتی ترامپ برای اجلاس سران ناتو به آنکارا آمد؛ این تفاهمنامه به هم خورد. اینکه گفته شود بین ایران و عمان ترتیباتی انجام میشود عملی است ولی در واقع محملی است برای مذاکرات پنهان تهران و واشنگتن؛ در واقع جنگ بین تهران و واشنگتن تا ابد که نیست.تاثیرات ژئوپلتیک و ژئواکونومیک بسیار تاثیرگذار است.باید این قضیه به یک وضعیتی برسد و نمیشود این قضیه را همین جور کنترل کرد. ترامپ وضعیت ترانزیت جهانی را درک کرده است؛ چرا که باب المندب و سوئد هم ممکن است به این مسئله شبیه هرمز مبتلا شوند. اینها در واقع نشانههای واضح و روشنی است که یک جایی باید این مسئله را مهار و کنترل کرد. اما پایداری این تفاهم نامه به هزار اما اگر وابسته است.اگر کشتیها بتوانند با پیش درآمد بدون عوارض از تنگه عبور کنند و ایران رضایت دهد؛مسئله بین طرفین به انجام خواهد رسید و تصمیم نهایی در این راستا با ایران است. ترتیباتی که ایران در تفاهمنامه اسلام آباد و ۱۴ بند آن لحاظ کرده است. در این دیدگاه ادامه مناقشه در منطقه خاورمیانه یا مذاکره در شرایطی رقم خورده است که با وجود تداوم انسداد تنگه هرمز و برقراری دوباره محاصره دریایی بوسیله آمریکا قیمت نفت در همان کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار در نوسان باشد و حتی به کانال۷۰دلار ریزش هم نمود. اکنون سه تولید کننده اصلی و بزرگ نفت دنیا گزارش نموده اند که در طول جنگ ۵ ماهه ایران و آمریکا سودهای خیره کنندهای به جیب زده و به ثبت رساندهاند. سود سرسام آور آرامکوی عربستان، روسیه و غولهای نفتی آمریکا؛خود گواه این قضیه است. در این برهه حساس از مذاکرات که قرار است جمعه یا شنبه اوایل هفته آینده بین ایران و عمان این تفاهمنامه نهایی شود.باید کارشناسان انرژی در این راستا باید با مذاکره کنندگان ارشد همسو بوده و در دام خطای هالهای یا شناختی نیفتند و با به کارگیری ترتیبات ایرانی تنگه و مشاوران برجسته در حوزه انرژی از اهرم کلیدی و راهبردی هرمز در مذاکرات پیش رو نهایت استفاده را برده و سرمایههای خارجی را به سمت و سوی صنعت نفت و گاز ایران سوق دهند؛ چرا که فرصت استفاده از این اهرم رو به پایان است.در واقع عربستان سعودی چون مسیرهای جایگزین برای نفت خود انتخاب کرده بود؛ در خلال جنگ اگر همزمان با بسته شدن تنگه هرمز و باب المندب نیز اخلالی برای اقتصاد عربستان به خاطر دسترسی همزمان به باب المندب و کانال سوئز و همچنین به واسطههای مرزیهای زمینی با سایر کشورهای عربی از جمله امارات توانست، آسیب کمتری متحمل شود. حتی در دوره بسته شدن تنگه هرمز بخشی از کالاهای مورد نیاز کشورهای عربی منطقه از طریق عربستان سعودی وارد میشد تا این کشورها با مشکل جدی روبرو نشوند.بنابراین موقعیت عربستان با سایر کشورها متفاوت است. بسته شدن هر یک از این مسیرها به تنهایی تاثیر بسیار زیادی بر اقتصاد عربستان نخواهد داشت. به خاطر استفاده از این آلترناتیوها و جایگزینها بسیاری از کشورها با کاهش مصرف سوختهای فسیلی و افزایش بهرهوری مسیرهای آلترناتیو ترانزیت و بازارهای جایگزین تنش را برای بازار خویش مرتفع کردهاند. با این اوصاف با وجود اقدام انسداد تنگه هرمز و حتی تهدید تنگه باب المندب و تداوم محاصره دریایی کشور بوسیله آمریکا، قیمت نفت در کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار بماند و در مقطعی به کانال ۷۰ دلار هم ریزش کرد؛ چرا که تولید کنندگان بزرگ جهان نیاز چندانی به تنگه هرمز ندارند و اهرم فشار تنگه هرمز هم اکنون باید در بهترین فرصت ممکن بهرهوری در مذاکرات و جذب سرمایه استفاده شود و باید ایران در این راستا از کارشناسان و مشاوران فنی در حوزه انرژی در مذاکرات پیش رو سود ببرد؛چرا که فرصت احسن تا دو دهه آینده برقرار بوذه و به پایان می رسد و انرژی ایران به سرمایه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلاری نیاز دارد تا از ناترازی انرژی خلاص و رها شود و اگر نتواند این گسل و حفره را بپوشاند با شوک های اقتصادی بزرگی همراه با تورم سرسام آور در ۱۰ تا ۱۵ سال آینده رو به رو و مواجه خواهد شد و این زنگ خطری است که از سال ها پیش برای سوخت های فسیلی کشور و اقتصاد جامعه که بر پایه اصل تک محصولی نفت بنا شده به صدا در آمده است.
