«مذاکره» ؛ مسیر تثبیت نتایج پیروزی در جنگ

آرمان امروز : پس از پایان جنگ و شکل‌گیری آتش‌بس، موضوع چگونگی تثبیت دستاوردهای این دوره، به یکی از محورهای اصلی مباحث سیاسی تبدیل شده است. در همین چارچوب، سخنان اخیر رئیس مجلس درباره ضرورت تبدیل نتایج جنگ به دستاوردهای عملی، بار دیگر اهمیت پیوند میان میدان و دیپلماسی را برجسته کرده است.
بر اساس این دیدگاه، پیروزی در میدان به‌تنهایی پایان مسیر نیست، بلکه باید به نتایجی منجر شود که از نظر حقوقی، سیاسی و اجرایی نیز قابل اتکا باشد. از این منظر، توافق‌ها و تفاهم‌های شکل‌گرفته نباید در حد یک سند یا یک دستاورد مقطعی باقی بماند، بلکه لازم است با طی شدن روند مذاکرات، به توافقات عملیاتی و قابل اجرا تبدیل شود تا کشور بتواند از امتیازات حاصل از آن بهره‌مند شود.
تحلیلگران بر این باورند که هدف از مذاکره، صرفاً انجام گفت‌وگو نیست، بلکه مذاکره ابزاری برای تثبیت نتایج جنگ و تبدیل موفقیت‌های نظامی به دستاوردهای پایدار سیاسی و اقتصادی است. به اعتقاد آنان، اگر این مسیر ناتمام بماند، بخشی از ظرفیت‌هایی که در جریان جنگ و پس از آن ایجاد شده، بدون بهره‌برداری مؤثر باقی خواهد ماند.
آنان یادآور می‌شوند که در مقطع پیش از آغاز درگیری‌ها، روند مذاکرات در حال پیشرفت بود و برخی نتایج اولیه نیز حاصل شده بود؛ از جمله آزادسازی بخشی از منابع مالی ایران و فراهم شدن زمینه ادامه مذاکرات برای رفع تحریم‌ها و بهره‌مندی کشور از آثار اقتصادی توافق. از نگاه این تحلیلگران، تداوم همان مسیر می‌تواند زمینه دستیابی به نتایج ملموس‌تر را فراهم کند.
به باور آنان، جنگ اگرچه دستاوردهای مهمی در حوزه اقتدار ملی و بازدارندگی به همراه داشت و توانست جایگاه ایران را در افکار عمومی جهان برجسته‌تر کند، اما این دستاوردها عمدتاً جنبه راهبردی و معنوی دارند. از سوی دیگر، با توجه به هزینه‌های سنگین جنگ، از جمله شهادت جمعی از هم‌وطنان، خسارت به زیرساخت‌ها و فشارهای اقتصادی، ضروری است این موفقیت‌ها به نتایج عینی و اقتصادی نیز تبدیل شود.
در همین چارچوب، تأکید می‌شود که ادامه مذاکرات می‌تواند زمینه بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها را فراهم کند؛ از جمله افزایش امکان فروش نفت، دسترسی به منابع مالی بلوکه‌شده، گسترش روابط اقتصادی با کشورهای مختلف، تقویت همکاری با همسایگان و فراهم شدن منابع لازم برای بازسازی زیرساخت‌ها و آغاز پروژه‌های توسعه‌ای.
این تحلیلگران همچنین معتقدند تحقق ایده «ایران قوی» تنها در سایه تلفیق اقتدار دفاعی، انسجام داخلی و دیپلماسی مؤثر امکان‌پذیر است. از این منظر، ایستادگی مردم، توان نیروهای مسلح و تلاش دستگاه‌های مختلف باید در نهایت به ارتقای سطح رفاه عمومی، توسعه اقتصادی و افزایش توان ملی منجر شود تا دستاوردهای جنگ، علاوه بر ابعاد سیاسی و امنیتی، در زندگی روزمره مردم نیز آثار ملموسی بر جای بگذارد.
در مجموع، از نگاه این تحلیلگران، مذاکره نه یک هدف مستقل، بلکه مسیری برای تثبیت نتایج جنگ، تبدیل موفقیت‌های میدانی به دستاوردهای پایدار و فراهم کردن زمینه پیشرفت و توسعه کشور است؛ مسیری که می‌تواند هزینه‌های جنگ را با دستاوردهای اقتصادی، حقوقی و سیاسی جبران کرده و ظرفیت‌های جدیدی را پیش روی کشور قرار دهد.
ایمان بابازاده، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در گفت‌وگو با آرمان امروز با اشاره به سخنان اخیر محمدباقر قالیباف درباره ضرورت تبدیل نتایج جنگ به دستاوردهای عملی اظهار کرد: در ادبیات راهبردی، هیچ پیروزی نظامی زمانی کامل تلقی نمی‌شود که نتوان آثار آن را در عرصه سیاست، اقتصاد و روابط بین‌الملل تثبیت کرد. جنگ، هرچند می‌تواند موازنه قدرت را تغییر دهد، اما این دیپلماسی است که آن تغییر را به یک واقعیت پایدار تبدیل می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه مذاکره نباید صرفاً به‌عنوان یک فرآیند سیاسی دیده شود، افزود: مذاکره زمانی معنا پیدا می‌کند که بتواند دستاوردهای حاصل از مقاومت و اقتدار ملی را به نتایجی تبدیل کند که مردم آثار آن را در زندگی روزمره خود احساس کنند. اگر دستاوردهای میدان به توافق‌های حقوقی و اجرایی منجر نشود، بخشی از ظرفیت ایجادشده عملاً بلااستفاده خواهد ماند.
این استاد دانشگاه، عقلانیت سیاسی را مهم‌ترین عنصر در مدیریت شرایط پس از جنگ دانست و تصریح کرد: عقلانیت سیاسی به معنای ترجیح منافع ملی بر هیجانات مقطعی و نگاه‌های جناحی است. جامعه‌ای که هزینه‌های سنگینی در یک درگیری نظامی پرداخته، طبیعی است که انتظار داشته باشد این هزینه‌ها در نهایت به کاهش فشارهای اقتصادی، گسترش تعاملات بین‌المللی و بهبود شرایط کشور منجر شود.
وی با اشاره به آثار اقتصادی مذاکرات گفت: اگر روند گفت‌وگوها بتواند به کاهش محدودیت‌های اقتصادی، تسهیل فروش نفت، آزادسازی منابع مالی و گسترش همکاری با کشورهای منطقه و جهان منجر شود، در واقع دستاوردهای جنگ به منافع ملموس ملی تبدیل شده است؛ موضوعی که می‌تواند روند بازسازی، سرمایه‌گذاری و توسعه کشور را نیز تسریع کند.