تمدن صنعتی، بر خلاف آنچه در کتابهای تاریخ میخوانیم، یک سازه انتزاعی نیست. یک کالبد است. کالبدی زنده با رگها و شریانها، با قلب و مغز، با دم و بازدم. و خون این کالبد، نفت است. این تنها یک استعاره شاعرانه نیست؛ یک حقیقت کارکردی است. خون در بدن انسان سه وظیفه بنیادین دارد: اکسیژن میرساند، سموم را دفع میکند، و دما را تنظیم میکند. نفت نیز در کالبد تمدن مدرن دقیقاً همین سه نقش را ایفا میکند: انرژی را به دورترین اندامهای اقتصاد جهانی میرساند (از کارخانههای چین تا فروشگاههای آمریکا)، مواد خام را برای تولید کالاها تأمین میکند (از پلاستیک تا کود شیمیایی)، و نبض بازارهای مالی را از طریق قیمت انرژی تنظیم میکند. اما خون یک ویژگی دیگر نیز دارد: وقتی جریانش قطع شود، مرگ، نه به صورت ناگهانی، که به صورت سلسلهمراتبی فرا میرسد. نخست انگشتان (اقتصادهای پیرامونی) سرد و بیحس میشوند، سپس دستها و پاها (زنجیرههای تأمین منطقهای) فلج میگردند، و اگر این قطع جریان ادامه یابد، قلب (بازارهای مالی و خزانهداری) و مغز (مرکز فرماندهی راهبردی) نیز از کار میافتند. این منطق سلسلهمراتبی مرگ، کلید فهم آن چیزی است که در شش ماه گذشته بر سر هژمونی نفتی آمریکا آمده است. آنچه در آبهای نیلگون خلیج فارس و دریای سرخ رخ داده، نه یک بحران انرژی گذرا، که یک «ایست قلبی» تمامعیار است. این نوشتار، این فروپاشی را در سه پرده به هم پیوسته روایت میکند که هر یک، مرحلهای از این مرگ تدریجی را نمایندگی میکند: «محاصره» که در آن رگهای اصلی بسته میشوند؛ «تهیشدگی» که در آن ذخایر حیاتی تحلیل میروند؛ و «واپاشی» که در آن کل ارگانیسم از درون فرو میپاشد.
پرده نخست، «محاصره»، داستان بستهشدن رگهای اصلی است. هر کالبدی برای ادامه حیات، نیازمند گردش خون است و گردش خون، نیازمند رگهای باز. دو شریان حیاتی، نفت خاورمیانه را به کالبد اقتصاد جهانی میرسانند: تنگه هرمز در شمال و بابالمندب در جنوب. هر دو اکنون …
