ایران در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۵ (Global Innovation Index) که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) منتشر میشود، در میان ۱۳۹ اقتصاد جهان رتبه ۷۰ را به دست آورده است. ایران همچنین در منطقه آسیای مرکزی و جنوبی، پس از هند، رتبه دوم را دارد و WIPO ایران را در زمره اقتصادهای با درآمد متوسط رو به بالا قرار داده است.
اما رتبه ۷۰، بهتنهایی تصویر دقیقی از وضعیت نوآوری در ایران ارائه نمیکند. بررسی جزئیات این شاخص نشان میدهد که میان ظرفیت علمی و تولید خروجی نوآورانه ایران از یک سو و محیط نهادی، کسبوکاری و سرمایهگذاری لازم برای تبدیل این ظرفیت به ارزش اقتصادی از سوی دیگر، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
WIPO در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۵، نوآوری را با استفاده از ۷۸ شاخص و در هفت حوزه اصلی ارزیابی میکند: نهادها، سرمایه انسانی و پژوهش، زیرساخت، پیچیدگی بازار، پیچیدگی کسبوکار، خروجیهای دانش و فناوری و خروجیهای خلاقانه. پنج حوزه نخست ورودیهای نوآوری و دو حوزه آخر خروجیهای نوآوری را تشکیل میدهند.
تصویر ایران در این هفت حوزه، بسیار معنادار است: ایران در نهادها رتبه ۱۳۸، سرمایه انسانی و پژوهش رتبه ۶۶، زیرساخت رتبه ۹۸، پیچیدگی بازار رتبه ۷۹، پیچیدگی کسبوکار رتبه ۱۰۷، خروجیهای دانش و فناوری رتبه ۴۶ و خروجیهای خلاقانه رتبه ۴۵ را کسب کرده است.
این اعداد یک واقعیت مهم را نشان میدهند: ایران در تولید خروجی نوآورانه بسیار بهتر از شرایطی عمل میکند که برای تولید آن در اختیار دارد. در واقع، رتبه ایران در ورودیهای نوآوری ۱۰۹ است، اما در خروجیهای نوآوری به ۴۶ میرسد.
WIPO (وایپو) نیز ایران را در میان اقتصادهایی قرار داده که خروجی نوآوری آنها نسبت به سطح نهادهها و منابع ورودی، بیش از حد انتظار است. این وضعیت را میتوان نوعی کارایی بالای نوآوری دانست؛ یعنی کشور با منابع و زیرساخت نهادی محدودتر، توانسته خروجی علمی و فناورانه قابل توجهی تولید کند.
یکی از مهمترین مزیتهای ایران، سرمایه انسانی و ظرفیت علمی کشور است. ایران در حوزه سرمایه انسانی …
