بیوگرافی حسین خواجه امیری (ایرج)
حسین خواجه امیری مشهور به ایرج متولد ۱۱ دی ماه ۱۳۱۱ است. وی در شهر خالد آباد نطنز از استان اصفهان در خانوادهای هنرمند متولد شده است. دارای لیسانس علوم نظامی از دانشکده افسرس ارتش است. وی نوازنده دو ساز تمبک و ویولن و از خوانندگان مشهور و به نام موسیقی اصیل ایرانی است.
پدربزرگش به نام حاج ملا میرزا از خوانندگان مشهور زمان ناصرالدین شاه بود. پدر وی ردیف دان بود و صدای خوب و رسایی داشت و مدتها فرزندش حسین را تحت تعلیم خویش قرار داده بود. حسین خواجه امیری در آنزمان در مراسمهای تعزیه خوانی شرکت میکرد و در کنار کسانی که ردیف را میدانستند به یادگیری دستگاهای موسیقی و آواز مشغول شد. پسرش احسان خواجه امیری خواننده و آهنگساز و دخترش الیکا خواجه امیری نوازنده است. ایرج خواجه امیری و پسرش احسان خواجه امیری ایرج خواجه امیری و همسرش
ورود به حرفه موسیقی ایرج پس از اتمام تحصیلات ابتدایی عازم تهران شد. یک شب در یک مهمانی با حمید وفادار (برادر مجید وفادار آهنگساز بزرگ) آشنا شد، آن شب ایرج آواز تاثیرگذاری را برای مهمانان اجرا کرد به گونه ای که حمید وفادار بسیار تحت تاثیر قرار گرفت و او را به استاد ابوالحسن صبا معرفی کرد. پس از آن ایرج در سال ۱۳۲۶ به مدت دو سال متوالی در مکتب استاد صبا دانستههای خویش را تکمیل کرد و سپس به ابراهیم خان منصوری (سرپرست رادیو ایران) معرفی شد. وی، چون توسط استاد صبا معرفی شده بود و مورد تائیدس بود آزمونی از او گرفته نشد.
از آن زمان به بعد ایرج همکاری خوبی با ارکستر ابراهیم خان منصوری داشت و برنامههای مختلفی را باهم اجرا کردند. حسین خواجه امیری (ایرج) در سال ۱۳۲۹ در دانشکده افسری ارتش قبول شد و در آنجا شبهای جمعه که وقت آزاد داشت از ساعت ۷:۳۰ تا ۸ با ارکستر محمد بهارلو به اجرای برنامه مشغول میشد. در سال ۱۳۳۰ دو نفر از نام آوران هنر ایران، اکبر گلپایگانی و جمشید مشایخی نیز در دانشکده افسری پذیرفته شدند و سبب دوستی ایرج و گلپا تا الان شد. ایرج از سال ۱۳۲۷ تا ۱۳۳۶ با گروهها و ارکسترهای مختلفی از جمله ارکسترهای استادان ابراهیم خان منصوری، عبدالله جهان پناه، محمد بهارلو، نصرالله زرین پنجه، مهدی خالدی، جواد لشگری، بزرگ لشگری و … همکاری داشته است. در سال ۱۳۳۶ پس از پشت سر گذاشتن موفقیتهای زیادبه دعوت داوود پیرنیا بنیانگذار برنامه گلها به این برنامه راه یافت و اولین اجرای خود را با عنوان برگ سبز ۴۳ در مایهی شور – ابوعطا با همکاری علی تجویدی و فرهنگ شریف و امیرناصر افتتحاح اجرا کرد و پس از آن نیز با برنامهی گلها ادامه داد.
چرا ایرج؟
در زمانی که حسین خواجه امیری در ارتش مشغول بود، به خاطر محدودیتهایی که ارتش داشت نمیتوانست در اجرای برنامههای هنریاش از نام اصلی خود استفاده کند به همین دلیل از اسم مستعار ایرج که نام برادرش بود استفاده کرد.
ایرج نابغه آواز ایران!
“ایرج نابغه آواز ایران” نام کتابی است که در مورد این خوانندهی مشهور نوشته شده است. نویسندگان این کتاب که هر دو از علاقهمندان به صدای ایرج بودهاند گفتهاند که: «ایرج آوازخوانی است که چنان کارنامه درخشانی از خود بهجا گذاشته که تا سالیان دراز قابل تکرار نخواهد بود. صاحبصدایی که هرگز در تاریخ موسیقی ایران مانندی نخواهد یافت.»
این کتاب در جمعه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ با حضور ایرج خواجه امیری در سرای اهل قلم سالن فرهیخته گان نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران رونمایی شد. در این مراسم امیر اسماعیل آذر به عنوان مجری و امیراعلا عدیلی ناشر و یکی از نویسندگان کتاب حضور داشتند.
در این نشست، امیراعلاعدیلی از حاج ملا میرزا و حاج نعمتالله خواجه امیری پدربزرگ و پدر ایرج به عنوان ردیف دانان مکتب اصفهان یاد کرد و خاطر نشان کرد که این دو بزرگوار از دانش موسیقایی بالایی داشتند و به ایرج انتقال دادند. در پایان مراسم رونمایی از استاد ایرج درخواست شده که رای حاضران در نشست قطعهای را اجرا کند و حسین خواجه امیری (ایرج) آوازی را که به گفته خود از پدرش آموخته بود، خواند و از کتابش رونمایی کرد.
اسامی نوازندگانی که ایرج با آنها همکاری داشتهاست نوازندگان تار
فرهنگ شریف، فریدون حافظی ، شاهپور حاتمی، نصراله زرین پنجه، مهدی تاکستانی، مسعود جمالی، جلیل شهناز ، لطفالله مجد
نوازندگان ویولن
علی تجویدی،عباس شاپوری، ناصر زرآبادی، سیاوش زندگانی، مجتبی میرزاده، مسعود حسن خانی، عارف ابراهیم پور، جهانشاه برومند، مهران مهتدی، عباس تجویدی، همایون خرم، پرویز یاحقی، حبیبالله بدیعی، اسدالله ملک، جواد لشگری، بزرگ لشگری، منوچهر لشگری، شاپور نیاکان
نوازندگان عود
اکبر محسنی، منصور نریمان، محمود رحمانی پور، یوسف کاموسی
نوازندگان قانون
سیمین آقارضی، مصطفی مراد بختی
نوازندگان فلوت
عماد رام
نوازندگان سه تار
احمد عبادی، نصرت اله ابراهیمی
نوازندگان پیانو
جواد معروفی، انوشیروان روحانی
نوازندگان تنبک
حسین همدانیان، آبتین اجلالی، محمود فرهمند حسین هوشنگی محسن آچاک،حسین تهرانی،امیر ناصر افتتاح، جهانگیر ملک، محمد اسماعیلی
نوازندگان نی
حسن کسایی، محمد موسوی، حسن ناهید
نوازندگان سنتور
رضا ورزنده، منصور صارمی، مجید نجاهی، فضلالله توکل، محمد حیدری
آلبومهای استاد ایرج خواجه امیری
- نیاز
- غزل خوان
- همه چشمها به ایرانه
- به یاد فردین
- پرنده
- حرف نگفته
- شب بارانی
- خاطرات زندگی
- گل من
- گلدون بی گل
- سنگ صبور
- بزم عاشقان (مشترک با اکبر گلپایگانی)
- قصه زندگی
- من و استاد
جوایز استاد ایرج
• اعطای نشان درجه ۱ فرهنگ و هنر معادل مدرک دکترا به پاس سالها تلاش مستمر در زمینه موسیقی اصیل ایرانی توسط محمد حسینی وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۸۸
• اعطای جایزه ویژه توسط محمدرضا شجریان و فرهنگ شریف در مراسم بزرگداشت ایشان در تاریخ ۸ شهریور ۱۳۹۲
• اعطای مدرک دکترای افتخاری توسط معاونت علوم و فنون وزارت علوم و تحقیقات و فناوری به وی در مراسم جشن تولد ایشان در خبرگزاری ایران با حضور نصرت اله وحدت؛ علی جهاندار؛ سالار عقیلی؛ محمد معتمدی؛ فاضل جمشیدی؛ پری ملکی؛ احسان خواجه امیری و …
