هفت صبح| شرکت دخانیات ایران که روزگاری ۸۰ درصد بازار سیگار ایران را در اختیار داشت و با هزاران کارگر و کشاورز، زنجیرهای از اشتغال و تولید را مدیریت میکرد، امروز به حاشیه رانده شده است. صنعت دخانیات ایران، با قدمتی حدود ۱۰۰ سال و محصولاتی باکیفیت، در یک خصوصیسازی صوری، به صندوق بازنشستگی فولاد واگذار شد؛ خصوصیسازی که هیچگاه نتوانست جایگاه واقعی این شرکت را حفظ کند. اکنون، دو شرکت خارجی با برندهای معروف جهانی، بازار ایران را در دست گرفتهاند و با شبکهای گسترده از توزیع با تریلی تا پراید، سیگار را در سراسر کشور پخش میکنند.
مرکز نظارت و برنامهریزی دخانیات نیز که وظایف حاکمیتی را بر عهده دارد، امروز به دست افرادی سپرده شده که هیچشناختی از این صنعت پیچیده ندارند. صنعت دخانیات ایران با قدمتی کهن و مزیتهای نسبی فراوان، امروز در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد. این در حالی است که صنعت دخانیات، به دلیل ماهیت محصولات خود، تبعات اجتماعی و فرهنگی گستردهای دارد که نمیتوان نسبت به آن بیتوجه بود. برای نجات این صنعت، نیاز به بازنگری اساسی در سیاستهای قبلی و مدیریتی است که نه تنها به کارایی اقتصادی، که به سلامت جامعه نیز بیندیشد.
ورود دو غول خارجی و تصاحب بازار
با باز شدن پای شرکتهای خارجی به بازار ایران، دو غول بزرگ صنعت دخانیات، بازار را در دست گرفتند. در حال حاضر، بخش عمده بازار سیگار ایران در اختیار شرکتهای خارجی است. برآوردها نشان میدهد شرکت جیتیآی پارسیان «جیتیآی» با سهمی در حدود ۵۰ درصد، بزرگترین بازیگر این بازار است و بیایتی پارس «بیایتی» (بریتیش - آمریکن) نیز حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بازار را در اختیار دارد. در مقابل سهم شرکت دخانیات ایران حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد برآورد میشود.در کنار بازار رسمی، قاچاق سیگار نیز سهم قابلتوجهی دارد و حدود ۲۵ درصد مصرف بازار را شامل میشود. به این ترتیب، وزن شرکتهای خارجی در بازار رسمی سیگار ایران بسیار بالاست و تولیدکننده دولتی داخلی سهم بهمراتب کوچکتری دارد.
…
