دانیال امینی / کارشناسان اقتصاد فرهنگ معتقدند کالاهای فرهنگی برخلاف کالاهای ضروری، بیش از هر بخش دیگری تحت تأثیر کاهش درآمد خانوار قرار میگیرند. زمانی که هزینه مسکن، خوراک، درمان، آموزش و حملونقل بخش عمده درآمد را میبلعد، طبیعی است که کتاب، سینما یا تئاتر در صدر فهرست هزینههای قابل حذف قرار گیرند. اما حذف این هزینهها، به معنای حذف بخشی از کیفیت زندگی، آموزش غیررسمی و فرصتهای رشد فرهنگی جامعه است.در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، هزینهکرد در حوزه فرهنگ به عنوان سرمایهگذاری بر سرمایه انسانی تلقی میشود، اما در اقتصادهایی که با تورم مزمن و کاهش قدرت خرید روبهرو هستند، نخستین بخشی که آسیب میبیند، همین حوزه است؛ بخشی که شاید اثرات رکود آن در کوتاهمدت محسوس نباشد، اما در بلندمدت پیامدهای گستردهای برای جامعه خواهد داشت.
فرهنگ؛ نخستین قربانی فشار معیشت
در شرایطی که درآمد واقعی خانوارها کاهش مییابد، الگوی مصرف نیز تغییر میکند. خانوادهها ابتدا خریدهای غیرضروری را کنار میگذارند و تنها بر تأمین نیازهای اساسی تمرکز میکنند. در چنین وضعیتی، خرید کتاب، حضور در سینما، تماشای تئاتر، بازدید از نمایشگاههای هنری یا حتی ثبتنام در کلاسهای فرهنگی به تدریج از برنامه زندگی حذف میشود.این روند به ویژه برای طبقه متوسط که همواره موتور اصلی مصرف کالاهای فرهنگی بوده، آثار قابل توجهی دارد. خانوادهای که پیشتر ماهانه چند جلد کتاب خریداری میکرد یا آخر هفتهها به سینما میرفت، اکنون ممکن است ماهها هیچ هزینهای در این حوزه نداشته باشد. نتیجه آن، کاهش تدریجی ارتباط جامعه با تولیدات فرهنگی و هنری است.از سوی دیگر، افزایش قیمت کتاب، کاغذ، بلیت سینما، تئاتر و سایر محصولات فرهنگی نیز این روند را تشدید کرده است. تولیدکنندگان فرهنگی نیز به دلیل رشد هزینههای تولید ناچار به افزایش قیمت شدهاند و همین موضوع، دسترسی اقشار بیشتری را به این محصولات محدود کرده است.کارشناسان علوم اجتماعی هشدار میدهند که کاهش مصرف فرهنگی تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه میتواند بر سطح مطالعه، مهارتهای فکری، خلاقیت، گفتوگوی اجتماعی و حتی سلامت روان جامعه اثر بگذارد. فرهنگ، یکی از ابزارهای کاهش فشارهای روانی و افزایش امید اجتماعی است و حذف آن، جامعه را از یکی از مهمترین منابع نشاط و یادگیری محروم …
