درخت انجیر یکی از درختان میوه ای محبوب در باغ ها و حیاط خانه هاست که به دلیل مقاومت بالا در برابر گرما و سازگاری با شرایط مختلف، در بسیاری از مناطق کشت می شود. با این حال، یکی از مشکلات رایجی که بسیاری از باغداران و علاقه مندان به گیاهان با آن روبه رو می شوند، میوه ندادن درخت انجیر یا کاهش شدید محصول در بعضی از سال هاست.
گاهی یک درخت انجیر چندین سال رشد می کند، برگ های زیادی تولید می کند و ظاهری سالم دارد، اما خبری از انجیر نیست. در برخی موارد نیز درخت یک سال محصول خوبی می دهد و سال بعد باردهی آن کاهش پیدا می کند. شناخت علت این مشکل، اولین قدم برای اصلاح شرایط رشد و رسیدن به یک محصول باکیفیت است.
در ادامه مهم ترین دلایل میوه ندادن درخت انجیر و روش های افزایش باردهی آن را بررسی می کنیم.
دلایل میوه ندادن درخت انجیر ۱. نامناسب بودن نهال یا رقم انجیر
یکی از مهم ترین عوامل در باردهی درخت انجیر، انتخاب نهال مناسب است. بسیاری از مشکلاتی که باغداران با آن مواجه می شوند از همان زمان تهیه نهال یا قلمه آغاز می شود.
اگر قلمه از درختی گرفته شود که باردهی مناسبی ندارد، ممکن است گیاه جدید نیز عملکرد مطلوبی نداشته باشد. همچنین درختانی که از بذر رشد می کنند همیشه خصوصیات درخت مادر را حفظ نمی کنند و ممکن است کیفیت و میزان باردهی متفاوتی داشته باشند.
به همین دلیل توصیه می شود برای کاشت انجیر، نهال یا قلمه از یک درخت مادر سالم و پربار تهیه شود؛ یعنی درختی که چند سال عملکرد آن مشاهده شده و میوه های باکیفیتی تولید کرده است. ۲. احتمال نرک بودن درخت انجیر
یکی از دلایل احتمالی میوه ندادن انجیر، نرک بودن یا نامناسب بودن پایه گیاه است. بعضی از درختان انجیر رشد رویشی خوبی دارند، اما توانایی تولید محصول اقتصادی ندارند.
درخت نرک معمولاً: رشد شاخه و برگ زیادی دارد. ظاهر سالمی دارد. اما میوه دهی آن بسیار ضعیف است یا اصلاً محصول قابل توجهی تولید نمی کند.
البته هر درختی که میوه نمی دهد الزاماً نرک نیست و قبل از تصمیم گیری باید عوامل دیگری مانند تغذیه، نور، آبیاری و شرایط رشد نیز بررسی شوند.
اگر مشخص شود مشکل از نوع درخت است، یکی از راهکارهای مناسب می تواند پیوند انجیر با یک رقم بارده باشد.
۳. کمبود مواد غذایی در خاک
درخت انجیر برای تولید میوه های درشت، شیرین و سالم به عناصر غذایی مختلف نیاز دارد. اگر خاک ضعیف باشد یا مواد غذایی کافی در اختیار ریشه قرار نگیرد، ممکن است درخت بیشتر انرژی خود را صرف تولید برگ و شاخه کند.
برای تقویت درخت انجیر معمولاً از روش هایی مانند کوددهی اصولی و چالکود زمستانه استفاده می شود.
در چالکود، مواد غذایی در نزدیکی محدوده ریشه قرار می گیرند تا گیاه در فصل رشد بتواند بهتر از آن ها استفاده کند.
عناصر مهم برای باردهی بهتر انجیر عبارت اند از: پتاسیم: افزایش کیفیت، شیرینی و اندازه میوه فسفر: کمک به توسعه ریشه و فرایندهای زایشی گیاه نیتروژن: کمک به رشد مناسب شاخه و برگ (در مقدار متعادل)
مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه می تواند باعث رشد زیاد شاخ وبرگ و کاهش تمرکز گیاه روی تولید میوه شود. ۴. آبیاری نامناسب درخت انجیر
اگرچه انجیر درختی مقاوم به خشکی است، اما برای تولید محصول خوب به مدیریت صحیح آب نیاز دارد.
کمبود آب در زمان های حساس مانند: تشکیل میوه رشد اولیه انجیر بزرگ شدن میوه ها
می تواند باعث ریزش میوه های کوچک یا کاهش کیفیت محصول شود.
از طرف دیگر، آبیاری بیش از اندازه نیز باعث مشکلاتی مانند کاهش اکسیژن خاک و آسیب به ریشه ها می شود.
بهترین شرایط برای درخت انجیر، حفظ رطوبت متعادل خاک و جلوگیری از خشکی شدید یا غرقابی شدن ریشه است.
۵. هرس نکردن یا هرس اشتباه انجیر
هرس یکی از مهم ترین عملیات باغبانی برای افزایش باردهی انجیر است. درخت انجیر معمولاً بخش زیادی از محصول خود را روی رشدهای جدید تولید می کند؛ بنابراین مدیریت شاخه ها اهمیت زیادی دارد.
با هرس اصولی می توان: شاخه های خشک و ضعیف را حذف کرد. نور بیشتری به داخل تاج درخت رساند. رشد شاخه های جوان و بارده را افزایش داد. کیفیت و اندازه انجیرها را بهتر کرد.
البته هرس شدید و حذف بیش از اندازه شاخه ها نیز می تواند باعث کاهش محصول شود؛ بنابراین باید متناسب با سن، رقم و شرایط درخت انجام شود. ۶. کمبود نور و شرایط نامناسب محل کاشت
درخت انجیر برای تولید میوه شیرین به نور مستقیم خورشید نیاز دارد. اگر درخت در سایه ساختمان، دیوار یا درختان دیگر قرار گرفته باشد، ممکن است رشد کند اما باردهی مطلوبی نداشته باشد.
نور کافی باعث افزایش فتوسنتز و تولید انرژی در گیاه می شود؛ انرژی ای که برای تشکیل و رشد میوه ها مورد استفاده قرار می گیرد. ۷. جوان بودن درخت انجیر
گاهی دلیل میوه ندادن انجیر، تنها جوان بودن آن است. نهال های تازه کاشته شده ممکن است چند سال زمان نیاز داشته باشند تا به مرحله باردهی مناسب برسند.
در این دوره بهتر است به جای انتظار محصول زیاد، روی مواردی مانند: تقویت ریشه فرم دهی صحیح درخت تغذیه مناسب آبیاری منظم
تمرکز شود تا درخت در سال های آینده عملکرد بهتری داشته باشد. ۸. پدیده سال آوری درخت انجیر
برخی درختان انجیر ممکن است یک سال محصول زیادی تولید کنند و سال بعد کاهش باردهی داشته باشند. این موضوع به دلیل مصرف زیاد ذخایر گیاه در سال پربار اتفاق می افتد.
برای کاهش این مشکل باید: تغذیه درخت به صورت منظم انجام شود. هرس مناسب انجام شود. شرایط رشد گیاه در طول سال مدیریت شود.
با مراقبت صحیح می توان نوسان تولید محصول را کمتر کرد. ۹. اصلاح درخت کم محصول با پیوند انجیر
اگر درخت انجیر از نظر رقم یا کیفیت محصول مناسب نباشد، پیوند زدن می تواند یک راهکار مؤثر باشد.
در این روش، شاخه ای از یک درخت انجیر پربار مانند: انجیر استهبان انجیر سیاه انجیر زرد
روی درخت موجود پیوند زده می شود.
برای موفقیت در پیوند باید: قلمه از درختی انتخاب شود که باردهی آن ثابت شده باشد. زمان پیوند در دوره فعالیت گیاه انتخاب شود. محل اتصال پیوند از خشک شدن و آسیب محافظت شود.
حتی می توان روی یک درخت چند رقم مختلف انجیر را پیوند زد و چند نوع محصول از یک پایه برداشت کرد. روش های پیوند زدن درخت انجیر
اگر مشخص شود که درخت انجیر شما رقم مناسبی ندارد یا باردهی آن بسیار ضعیف است، می توان با استفاده از پیوند، رقم جدیدی را روی پایه موجود قرار داد. انتخاب روش پیوند به سن درخت، قطر شاخه ها و زمان انجام پیوند بستگی دارد.
مهم ترین روش های پیوند انجیر عبارت اند از: ۱. پیوند شکمی انجیر (پیوند جوانه)
یکی از روش های رایج برای اصلاح درخت انجیر، پیوند شکمی است. در این روش به جای انتقال یک شاخه کامل، یک جوانه سالم از یک درخت انجیر پربار جدا شده و روی شاخه یا تنه درخت دیگر قرار می گیرد.
مراحل انجام پیوند شکمی انجیر: ابتدا یک درخت انجیر سالم و پربار انتخاب کنید و از آن یک جوانه مناسب بردارید. روی شاخه مورد نظر درخت پایه، یک برش روی پوست ایجاد کنید. پوست را کمی باز کنید تا محل قرارگیری جوانه آماده شود. جوانه را به آرامی داخل شکاف قرار دهید. محل پیوند را با نوار پیوند یا پلاستیک مناسب ببندید تا هوا و رطوبت کنترل شود. پس از مدتی، اگر جوانه شروع به رشد کرد، می توان قسمت های اضافی بالای پیوند را به تدریج حذف کرد تا انرژی گیاه به سمت پیوند جدید هدایت شود.
این روش معمولاً زمانی موفق تر است که پوست درخت به راحتی جدا شود و جریان شیره گیاهی فعال باشد.
۲. پیوند سرشاخه ای انجیر
پیوند سرشاخه ای زمانی استفاده می شود که بخواهیم یک شاخه از درخت را با رقم جدید جایگزین کنیم.
در این روش یک قلمه از انجیر پربار روی شاخه ای از درخت موجود قرار می گیرد.
مراحل کلی پیوند سرشاخه ای: یک قلمه سالم از درختی که میوه باکیفیت دارد انتخاب کنید. شاخه ای مناسب روی درخت پایه انتخاب و قسمت انتهایی آن قطع شود. روی پایه یک شکاف ایجاد کنید. انتهای قلمه را به شکل گوه ای برش دهید. قلمه را داخل شکاف قرار دهید؛ به شکلی که لایه های زاینده دو بخش (کامبیوم) تا حد امکان روی هم قرار بگیرند. محل اتصال را محکم ببندید و برای جلوگیری از خشک شدن، از پوشش محافظ استفاده کنید.
بعد از شروع رشد قلمه، شاخه های اضافی اطراف پیوند باید کنترل شوند تا مواد غذایی بیشتر به قسمت پیوندی برسد. ۳. پیوند اسکنه ای انجیر
در شاخه های ضخیم تر یا زمانی که قطر پایه و پیوندک متفاوت است، می توان از پیوند اسکنه ای استفاده کرد.
در این روش: وسط شاخه پایه شکافته می شود. قلمه انجیر که انتهای آن به شکل مناسب تراش خورده است داخل شکاف قرار می گیرد. محل اتصال بسته و محافظت می شود.
این روش برای تغییر رقم درختان قدیمی نیز کاربرد دارد. بهترین زمان پیوند انجیر چه زمانی است؟
زمان مناسب پیوند انجیر زمانی است که درخت در مرحله رشد فعال قرار دارد و جریان شیره گیاهی زیاد است. در این شرایط پوست راحت تر جدا می شود و احتمال موفقیت پیوند افزایش پیدا می کند.
به طور معمول در بسیاری از مناطق، فصل بهار و دوره های مناسب رشد در تابستان زمان های مناسبی برای پیوند انجیر هستند؛ اما شرایط آب وهوایی منطقه و نوع پیوند باید در نظر گرفته شود. نکات مهم برای موفقیت در پیوند انجیر
برای اینکه پیوند انجیر نتیجه خوبی بدهد، رعایت چند نکته ضروری است: قلمه را از درختی انتخاب کنید که خودتان باردهی آن را دیده اید. ابزار برش باید کاملاً تیز و تمیز باشد. هنگام پیوند، پایه و قلمه نباید خشک باشند. محل اتصال باید کاملاً محکم بسته شود. بعد از پیوند، شاخه های رقیب و جوانه های اضافی اطراف محل پیوند کنترل شوند. بهتر است به یک پیوند اکتفا نشود و روی چند شاخه مختلف پیوند انجام شود تا احتمال موفقیت بیشتر شود. راهکارهای افزایش باردهی درخت انجیر
برای داشتن یک درخت انجیر پربار، این نکات را رعایت کنید: از نهال یا قلمه سالم و امتحان شده استفاده کنید. درخت را در محل دارای نور کافی بکارید. خاک را با کود مناسب تقویت کنید. در فصل مناسب هرس انجام دهید. آبیاری منظم داشته باشید. شاخه های ضعیف و اضافی را مدیریت کنید. در صورت نامناسب بودن رقم، از پیوند انجیر استفاده کنید.
نتیجه گیری
میوه ندادن درخت انجیر یک مشکل تک علتی نیست و عوامل مختلفی می توانند باعث کاهش یا توقف باردهی آن شوند. گاهی مشکل از کیفیت نهال و رقم انجیر است، گاهی کمبود مواد غذایی، آبیاری نامناسب، نور کم یا هرس اشتباه باعث کاهش محصول می شود.
با بررسی دقیق شرایط درخت و انجام مراقبت هایی مانند تغذیه مناسب، هرس اصولی، مدیریت آبیاری و انتخاب رقم مناسب می توان بیشتر مشکلات باردهی انجیر را برطرف کرد.
اگر درخت انجیر از ابتدا رقم مناسبی نداشته باشد نیز با استفاده از پیوند انجیر می توان آن را اصلاح کرد و در آینده محصولی باکیفیت و پربار برداشت کرد.
