در جلسه چهارصد و بیست و دوم شورای اسلامی شهر تهران، جزئیات طرح الزام شهرداری به احداث و بهرهبرداری از پناهگاهها و فضاهای امن شهری مورد بررسی قرار گرفت؛ طرحی که بر افزایش تابآوری تهران در برابر بحرانها، بهویژه شرایط جنگی، و پیشبینی فضاهای امن در ساختمانها و زیرساختهای شهری تأکید دارد. جعفر بندی شربیانی، عضو هیئترئیسه شورای اسلامی شهر تهران، در جریان بررسی این طرح با اشاره به تکالیف جدید شهرداری اظهار کرد: شهرداری باید حداکثر سه ماه پس از ابلاغ مصوبه، الزامات پدافند غیرعامل، دستورالعملهای اجرایی و سازوکارهای سیستمی مورد نیاز را آماده کند.
بر اساس این طرح، شهرداری تهران مکلف خواهد بود برای ایجاد پناهگاههای عمومی در نقاط مختلف شهر برنامهریزی کند. فضاهایی همچون ایستگاههای مترو، تونلها و فضاهای زیرسطحی، پارکینگهای طبقاتی و زیرزمینی، مراکز خدماتی و عمومی، زیرگذرها و برخی فضاهای اداری میتوانند در صورت برخورداری از شرایط لازم، به عنوان پناهگاه یا فضای امن چندمنظوره مورد استفاده قرار گیرند.
شربیانی تأکید کرد که این فضاها نباید صرفاً برای زمان بحران طراحی شوند، بلکه باید در شرایط عادی نیز امکان استفاده از آنها وجود داشته باشد تا کاربری روزمره آنها حفظ شود و در مواقع اضطراری به سرعت در اختیار شهروندان قرار گیرند. مشوق ساخت پناهگاه در ساختمانهای خصوصی
یکی دیگر از محورهای مطرحشده در این طرح، ایجاد مشوق برای مالکان و سازندگان ساختمانهای خصوصی است. بر این اساس، شهرداری باید در چارچوب مصوبات عوارض ساختمانی، تسهیلات و معافیتهایی را برای ساختمانهایی که اقدام به ایجاد پناهگاه یا فضای امن میکنند، پیشبینی کند.
همچنین صدور پروانه ساختمانی و پایان کار برای ساختمانهای مشمول، به رعایت الزامات پدافند غیرعامل و پیشبینی فضای امن یا پناهگاه استاندارد مطابق مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان و دستورالعملهای مربوطه منوط خواهد شد.
معاونت پیشگیری سازمان آتشنشانی نیز موظف است هنگام بررسی پروندههای ساختمانی، رعایت این الزامات را کنترل کند. تجهیزات اضطراری برای پناهگاههای عمومی
در این طرح، شهرداری موظف شده است پناهگاههای عمومی تحت اختیار خود را به تجهیزات ضروری مجهز کند. سیستم تهویه، برق اضطراری، ذخیره آب، تجهیزات امدادی و علائم راهنما از جمله مواردی است که باید در این فضاها پیشبینی شود.
همچنین برای شناسایی آسان پناهگاهها در زمان بحران، نصب تابلوهای شهری و مشخص کردن مسیرهای دسترسی اضطراری در دستور کار قرار خواهد گرفت.
شربیانی همچنین بر ضرورت مناسبسازی این فضاها برای سالمندان، افراد دارای معلولیت و شهروندان کمتوان تأکید کرد. سه سال برای تکمیل فضاهای پناهگاهی مترو
بر اساس تکالیف پیشبینیشده، شهرداری تهران باید طی سه سال نسبت به تأمین فضاهای پناهگاهی و کاربریهای پشتیبان مورد نیاز، از جمله سرویسهای بهداشتی و انبارها، اقدام کند.
در این میان، استفاده از ظرفیت فضاهای موجود در اولویت قرار دارد و در صورت کافی نبودن این ظرفیت، امکان ایجاد فضاهای جدید نیز پیشبینی شده است.
همچنین در طراحی و احداث ایستگاهها و خطوط مترو و پایانههای اتوبوس، انجام مطالعات پدافند غیرعامل و پیشبینی فضاهای امن چندمنظوره الزامی خواهد بود. برای ایستگاههای فعال نیز باید برنامه ارتقای تابآوری در برابر بحران، بهویژه شرایط جنگی، تهیه و اجرا شود. جریمه تخلف از ساخت پناهگاه ممنوع شد
یکی از بندهای قابل توجه این طرح به ساختمانهایی مربوط میشود که پناهگاه آنها مطابق پروانه ساختمانی اجرا نشده یا اساساً احداث نشده است.
بر اساس توضیحات شربیانی، در چنین مواردی شهرداری اجازه دریافت جریمه تحت عنوان تخلف ساختمانی را نخواهد داشت و پرونده باید برای تعیین تکلیف به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع شود.
همچنین شهرداری مکلف است پناهگاههای عمومی تحت اختیار خود را به صورت مستمر نگهداری، مقاومسازی و آماده بهرهبرداری نگه دارد و حداقل سالی یکبار بازرسی فنی و ایمنی آنها را انجام دهد. راهاندازی سامانه شناسایی پناهگاههای تهران
در بخش دیگری از طرح، ایجاد سامانه جامع اطلاعات پناهگاهها و فضاهای امن شهری پیشبینی شده است. اطلاعات غیرمحرمانه این سامانه باید در اختیار شهروندان قرار گیرد تا مردم بتوانند در شرایط اضطراری، محل پناهگاه، ظرفیت آن، وضعیت تجهیزات و مسیر دسترسی را شناسایی کنند.
همچنین بهرهبرداران ساختمانهایی که دارای پناهگاه خصوصی هستند، موظف خواهند بود شرایط ایمنی و قابلیت استفاده از این فضاها را حفظ کنند و هرگونه تغییر کاربری یا حذف پناهگاه برخلاف ضوابط مصوبه ممنوع خواهد بود. تدوین ضوابط جدید برای شرایط جنگی
شربیانی با اشاره به ضرورت افزایش آمادگی تهران در برابر تهدیدات جدید، خواستار تدوین ضوابط الزامآور در حوزههای شهرسازی، معماری و عمران شد.
بر اساس این طرح، شهرداری باید با بررسی تجربیات جنگهای معاصر و تطبیق آنها با شرایط شهری تهران، مجموعه ضوابط جدیدی را حداکثر طی سه ماه تدوین و پس از طی مراحل قانونی برای تصویب ارائه کند.
همچنین قرار است آموزش شهروندان درباره نحوه استفاده از پناهگاهها و رفتار صحیح هنگام وقوع بحران از طریق مانورهای دورهای، برنامههای آموزشی و اطلاعرسانی عمومی دنبال شود. پناهگاههای سطح سه و چهار برای شهروندان
علی نصیری، مدیرعامل سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، نیز در جریان بررسی این طرح توضیح داد که همه پناهگاهها برای مقابله با یک نوع تهدید طراحی نمیشوند.
وی گفت برخی پناهگاهها حتی در برابر حملات هستهای نیز مقاومت دارند، اما آنچه در این طرح مورد توجه قرار گرفته، عمدتاً پناهگاههای سطح سه و چهار است؛ فضاهایی که هدف آنها حفاظت شهروندان در برابر آثار و پرتابههای ناشی از اصابت و حملات پیرامونی است، نه مقابله با اصابت مستقیم.
نصیری با اشاره به دستورالعمل موسوم به «شهید شاطری» اظهار کرد که الزامات مربوط به پناهگاهها در این دستورالعمل به صورت غیرمحرمانه مشخص شده و شرکتها، دانشگاهها و مراجع تخصصی تعیینشده زیر نظر سازمان پدافند غیرعامل در تهیه نقشههای پناهگاهها فعالیت میکنند. تهران نخستین شهر دارای طرح فضای زیرسطحی
نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران نیز با اشاره به برنامهریزی انجامشده برای استفاده از ظرفیت فضاهای زیرسطحی گفت: تهران در این زمینه اقدامات خود را بر اساس تکالیف طرح جامع شهر دنبال کرده و توانسته مصوبه کمیسیون ماده پنج را برای این موضوع دریافت کند.
وی با بیان اینکه پیش از این طرح جامعی برای استفاده از فضای زیرسطحی در شهرهای کشور وجود نداشته است، تهران را نخستین شهری دانست که چنین طرحی را دنبال کرده و افزود: برنامه اقدام این طرح تقریباً آماده است و در حال حاضر در شش محله تهران امکان اجرای آن فراهم شده است.
آبادیان همچنین از آمادگی معاونت شهرسازی برای ارائه برنامه عملیاتی استفاده از فضاهای زیرسطحی در مقیاس کل شهر به شورای اسلامی شهر تهران خبر داد.
