افزایش شدید درگیریهای مرتبط با منابع آب در سالهای اخیر، همزمان با آغاز «هفته جهانی آب» در استکهلم سوئد، بار دیگر توجهها را به بحران فزاینده امنیت آبی در جهان جلب کرده است.
کنفرانس «هفته جهانی آب» که روز یکشنبه در پایتخت سوئد و بهصورت آنلاین آغاز شد، امسال با شعار «آب برای مردم و پیشرفت» برگزار میشود. این رویداد هر سال از سوی «مؤسسه بینالمللی آب استکهلم» برگزار میشود و به بررسی چالشهای فزاینده در حوزه امنیت آب در جهان میپردازد.
بر اساس دادههای «مؤسسه اقیانوس آرام»، یک اندیشکده غیرانتفاعی مستقر در آمریکا که تحولات مرتبط با منابع آب را بررسی میکند، در سال ۲۰۲۴ میلادی ۴۲۰ مورد درگیری مرتبط با آب ثبت شده است؛ رکوردی بیسابقه که نسبت به ۲۳۵ مورد ثبتشده در سال ۲۰۲۲، افزایش ۷۸ درصدی را نشان میدهد.
بخش عمده این افزایش به حملات علیه زیرساختهای آبی و اختلافات بر سر دسترسی به منابع آب مربوط میشود؛ بهویژه در مناطقی که با جنگهای طولانیمدت دستوپنجه نرم میکنند. درگیریهای مرتبط با آب چگونه شکل میگیرند؟
مؤسسه اقیانوس آرام بیش از سه دهه است که درگیریهای مرتبط با آب در سراسر جهان را در قالب «گاهشمار درگیریهای آبی» ثبت و بررسی میکند. این نهاد هر حادثه را بر اساس نقشی که آب در آن ایفا کرده، در سه دسته «قربانی»، «محرک» یا «سلاح جنگ» طبقهبندی میکند.
آب بهعنوان قربانی: زیرساختهای آبی در جریان درگیریها، چه بهصورت عمدی و چه بهعنوان خسارت جانبی، آسیب میبینند یا نابود میشوند. سدها، خطوط انتقال آب، چاهها، تأسیسات تصفیه و سامانههای برق مورد نیاز برای تأمین آب از جمله این زیرساختها هستند. در سال ۲۰۲۴، حدود ۵۵ درصد از درگیریهای مرتبط با آب در این دسته قرار گرفتند.
آب بهعنوان محرک: کمبود آب، دسترسی نابرابر یا اختلاف بر سر منابع آبی میتواند به خشونت دامن بزند. در این موارد، جوامع محلی، کشاورزان، دامداران یا گروههای مسلح ممکن است بر سر منابع محدود آب با یکدیگر درگیر شوند. در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۸ درصد از درگیریهای مرتبط با آب به این عامل مربوط بود.
آب بهعنوان سلاح: در این حالت، آب بهطور عمدی برای آسیب زدن یا اعمال فشار بر طرف مقابل مورد استفاده قرار میگیرد؛ از قطع منابع آب و آلوده کردن منابع گرفته تا ایجاد سیلاب …
