آموزش و یادگیری تنها به محتوای درسی و نقش معلم محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از عوامل درهمتنیده در شکلگیری آن نقش دارند. یکی از این عوامل، محیط آموزشی و نحوه تعامل دانشآموز با آن است. کلاس درس فقط یک فضای فیزیکی ساده نیست، بلکه مکانی است که احساس امنیت، تعلق و آرامش یا برعکس، اضطراب و فاصله را در دانشآموز ایجاد میکند. پژوهشها نشان میدهند که تجربه یادگیری زمانی اثربخشتر است که دانشآموز بتواند با محیط اطراف خود ارتباط معنادار برقرار کند. جای نشستن در کلاس، بخشی از همین ارتباط است و میتواند بر میزان توجه، مشارکت، انگیزه و حتی تعامل اجتماعی دانشآموزان اثر بگذارد. از این رو، بررسی این رفتار ظاهراً ساده، میتواند دریچهای تازه برای فهم بهتر فرایند آموزش باشد. مفهوم «حس تعلق به مکان» در سالهای اخیر مورد توجه محققان آموزشی قرار گرفته است. حس تعلق یعنی ادراک ذهنی فرد از محیط و احساسی که نسبت به آن دارد؛ احساسی که باعث میشود فرد با فضا هماهنگ شود و تمایل به حضور و ماندگاری در آن پیدا کند. در محیطهای آموزشی، این حس میتواند نقش مهمی در افزایش علاقه به یادگیری ایفا کند. دانشآموزان زمانی که کلاس درس را فضایی امن، قابل پیشبینی و متناسب با نیازهای خود بدانند، ارتباط بهتری با آن برقرار میکنند. انتخاب جای نشستن، یکی از نمودهای رفتاری این ارتباط است. دانشآموز با توجه به ویژگیهای شخصیتی، نیازهای جسمانی و تجربههای قبلی خود، جایگاهی را انتخاب میکند که احساس راحتی بیشتری در آن داشته باشد.
اباذر کافی موسوی، استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را در این زمینه انجام دادهاند. این پژوهش با تمرکز بر عوامل اثرگذار بر انتخاب محل نشستن دانشآموزان در کلاس درس انجام شده و تلاش دارد نشان دهد که این انتخاب، نتیجه یک تصمیم تصادفی نیست.
برای انجام این پژوهش با دانشآموزان دختر دوره متوسطه از استانهای فارس، خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد مصاحبههای عمیق و نیمهساختاریافته انجام شده است. سپس گفتههای دانشآموزان کدگذاری و تحلیل شده و مضامین اصلی و فرعی از دل آنها استخراج شده است.
یافتههای …
