برای دونالد ترامپ، جنگ با ایران دیگر فقط یک پرونده امنیتی و ژئوپلیتیک نیست. جنگ اکنون به جایی رسیده که رئیسجمهوری آمریکا نمیتواند آن را از قیمت یک کالای بسیار ملموس برای شهروندانش جدا کند: بنزین. در ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ (۱۴ اوت ۲۰۲۶)، میانگین قیمت هر گالن بنزین معمولی در آمریکا به حدود ۴.۰۸ دلار رسید؛ رقمی که حدود ۲۹ درصد بیشتر از یک سال قبل است. همزمان، اختلال شدید در عبور نفت و فرآوردههای انرژی از تنگه هرمز، بازار جهانی نفت را تحت فشار گذاشته است. رویترز در گزارش ۲۳ مرداد خود نیز افزایش ۲۹ درصدی قیمت بنزین آمریکا نسبت به سال قبل را تأیید کرده و نوشته است که ترامپ از آمریکاییها خواسته خود را برای ادامه قیمتهای بالاتر سوخت آماده کنند.
اهمیت این عدد فقط در افزایش چند دهسنتی قیمت سوخت نیست. مسئله مهمتر این است که جنگی که دولت ترامپ آن را در چارچوب امنیت ملی و مقابله با ایران تعریف میکند، اکنون برای رأیدهنده آمریکایی به یک هزینه روزمره تبدیل شده است.
آمریکاییها جنگ را در تلویزیون میبینند، اما هزینه آن را در پمپ بنزین لمس میکنند. همین جا است که یک متغیر اقتصادی به متغیری در سیاست خارجی تبدیل میشود: قیمت بنزین میتواند سقف تحمل سیاسی جامعه آمریکا برای ادامه یک جنگ خارجی را تعیین کند.
ترامپ از آمریکاییها میخواهد هزینه جنگ را بپذیرند
شاید مهمترین نشانه تغییر معادله همین باشد که ترامپ در ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ (۱۴ اوت ۲۰۲۶) از آمریکاییها خواست افزایش قیمت سوخت را بپذیرند و آن را هزینه مقابله با ایران بدانند. او در یک تجمع سیاسی در نیویورک گفت آمریکاییها باید افزایش قیمت بنزین را در ازای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای بپذیرند. ترامپ این افزایش قیمت را بهعنوان بخشی از هزینه جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای توصیف کرده است.
این اظهارنظر از نظر سیاسی بسیار معنادار است، زیرا رئیسجمهوری که همواره بر کاهش هزینه زندگی و ارزانشدن انرژی تأکید داشته، اکنون در حال آمادهکردن افکار عمومی برای تحمل قیمت بالاتر سوخت است. این در واقع نوعی تغییر روایت است. ترامپ دیگر نمیتواند افزایش قیمت انرژی را صرفاً یک مشکل اقتصادی بداند که دولت باید آن را حل کند؛ زیرا بخش مهمی از این افزایش با بحرانی گره خورده که خود دولت آمریکا در شکلگیری و ادامه آن نقش مستقیم دارد. بنابراین کاخ سفید اکنون باید به جامعه آمریکا توضیح دهد که چرا شهروندی که ممکن است هیچ ارتباط مستقیمی با خاورمیانه نداشته باشد، باید برای سیاست خارجی دولت، هزینه بیشتری برای رفتوآمد خود بپردازد. این پرسش در شرایط عادی شاید چندان تعیینکننده نباشد؛ اما در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، میتواند به یک مسئله سیاسی جدی تبدیل شود.
استقلال انرژی آمریکا به معنای مصونیت از شوک نفتی نیست
یکی از سوءتفاهمهای رایج درباره بحران کنونی این است که آمریکا چون تولیدکننده بزرگ نفت و گاز است، نباید از بستهشدن یا اختلال در تنگه هرمز آسیب جدی ببیند. اما بازار نفت چنین عمل نمیکند. قیمت نفت در یک بازار جهانی شکل میگیرد. حتی اگر نفت مورد نیاز یک پالایشگاه آمریکایی از تگزاس یا داکوتای شمالی تأمین شود، افزایش قیمت نفت در بازار جهانی میتواند هزینه خوراک پالایشگاه، فرآوردههای نفتی، حملونقل و در نهایت قیمت بنزین را بالا ببرد.
به همین دلیل، آمریکا میتواند از نظر تولید انرژی تا حد زیادی مستقل باشد، اما از نظر قیمت انرژی نمیتواند کاملاً از جهان جدا شود. این تفاوت در بحران هرمز اهمیت حیاتی دارد. تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است و اختلال در آن نهتنها عرضه نفت خاورمیانه، بلکه انتظارات بازار، هزینه حملونقل و بیمه و رفتار معاملهگران را تغییر میدهد.
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ماه اوت ۲۰۲۶ خود هشدار داده که عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ بهدلیل اختلالات ناشی از جنگ و بستهماندن مسیرهای مهم، حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز، معادل حدود ۴ درصد، کاهش خواهد یافت. آژانس همچنین برآورد کرده که تولید خاورمیانه همچنان حدود ۸.۳ میلیون بشکه در روز پایینتر از سطح پیش از جنگ باشد.
شاید مهمترین سوال این باشد که هرمز چگونه به پمپ بنزین آمریکا وصل میشود؟ زنجیره بسیار ساده است: اختلال در هرمز > کاهش عرضه جهانی > افزایش ریسک بازار > افزایش قیمت نفت > افزایش هزینه پالایش و حملونقل > افزایش قیمت سوخت > فشار بر خانوار آمریکایی. اما اثر این زنجیره در همین جا متوقف نمیشود.
سوخت گرانتر به معنای هزینه بالاتر حمل کالا، خدمات و سفر است و میتواند فشار تورمی ایجاد کند. بنابراین آنچه در ابتدا یک بحران ژئوپلیتیک در خلیج فارس به نظر میرسد، در نهایت میتواند به مسئلهای درباره تورم و قدرت خرید در آمریکا تبدیل شود. از همین منظر، هرمز برای واشنگتن فقط یک آبراه استراتژیک نیست؛ هرمز یک متغیر اقتصادی و سیاسی داخلی آمریکا نیز محسوب میشود.
بازار نفت به دیپلماسی ایران و آمریکا واکنش نشان میدهد
یکی از جالبترین ویژگیهای بحران کنونی، سرعت واکنش بازار انرژی به تحولات سیاسی است. هر بار که امید به توافق و کاهش تنش میان ایران و آمریکا افزایش پیدا کرده، بازار نفت بخشی از ریسک ژئوپلیتیک را از قیمتها خارج کرده است؛ و هر بار که احتمال توافق کاهش یافته و چشمانداز بازگشایی هرمز تیرهتر شده، فشار بر قیمت نفت بیشتر شده است.
در روزهای اخیر نیز همزمان با کاهش امیدها به بازگشایی کامل هرمز، قیمت نفت دوباره تحت فشار صعودی قرار گرفت. رویترز در ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ (۱۲ اوت ۲۰۲۶) گزارش داد که آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را ۴.۳ میلیون بشکه در روز کاهش داده است؛ یعنی حدود ۴ درصد کاهش نسبت به برآوردهای قبلی. این کاهش در شرایطی رخ داده که اختلال در تنگه هرمز و سایر مسیرهای انرژی همچنان ادامه دارد.
این عدد برای واشنگتن بسیار مهم است، زیرا نشان میدهد بحران هرمز صرفاً یک اختلال کوتاهمدت نیست که با چند کشتی نظامی یا آزادسازی بخشی از ذخایر نفتی بتوان آن را به سرعت پشت سر گذاشت. مسئله اکنون به کاهش واقعی عرضه، افزایش کسری بازار و فشار بر ذخایر جهانی نفت تبدیل شده است.
آمریکا یک تناقض استراتژیک دارد
دولت ترامپ از یک سو میخواهد فشار بر ایران را افزایش دهد و از سوی دیگر باید قیمت انرژی را پایین نگه دارد. در همین چارچوب، واشنگتن اعلام کرده است که میتواند فشار دریایی و اقتصادی بر ایران را ادامه دهد. اما از سوی دیگر، ادامه چنین وضعیتی دقیقاً همان چیزی است که بازار انرژی را ملتهب نگه میدارد.
معاون رئیسجمهوری آمریکا، جیدی ونس، نیز در روزهای اخیر بر اهمیت پایینآوردن قیمت نفت تأکید کرده است. این اظهارنظر نشان میدهد قیمت انرژی اکنون به اندازهای اهمیت پیدا کرده که در سطح اهداف جنگی دولت آمریکا مطرح میشود.
اینجا یک تناقض بنیادی شکل میگیرد: واشنگتن برای افزایش فشار بر ایران به ادامه فشار دریایی و اقتصادی نیاز دارد؛ اما برای کاهش قیمت نفت و بنزین، به ثبات در هرمز و کاهش ریسک ژئوپلیتیک نیازمند است. همان سیاستی که قرار است ایران را تحت فشار قرار دهد، میتواند برای مصرفکننده آمریکایی هزینه ایجاد کند.
اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالا بماند، اثر آن فقط در ستون «قیمت بنزین» دیده نخواهد شد. حملونقل گرانتر میشود، هزینه تولید افزایش پیدا میکند و شرکتها بخشی از هزینههای خود را به مصرفکننده منتقل میکنند. در چنین شرایطی، بانک مرکزی آمریکا نیز ممکن است برای مقابله با فشارهای تورمی با احتیاط بیشتری درباره کاهش نرخ بهره عمل کند.
در نتیجه، جنگ ایران میتواند از یک مسیر غیرمستقیم وارد اقتصاد آمریکا شود. این زنجیره برای دولت ترامپ خطرناک است، زیرا وعده اصلی او برای بسیاری از رأیدهندگان نه صرفاً قدرت نظامی، بلکه کاهش هزینه زندگی بوده است. گزارش فایننشال تایمز در روزهای اخیر نیز نشان میدهد فشارهای ناشی از هزینه زندگی و افزایش قیمت سوخت به یکی از مهمترین نگرانیهای اقتصادی رأیدهندگان آمریکایی تبدیل شده است.
انتخابات میاندورهای؛ جایی که سیاست خارجی رأی میآورد
هیچ تحلیلی درباره قیمت بنزین آمریکا بدون توجه به انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ کامل نیست. دموکراتها اکنون میتوانند یک روایت سیاسی بسیار ساده و قابلفهم بسازند: دولت ترامپ وعده کاهش هزینههای زندگی داده بود، اما جنگ ایران باعث شده قیمت انرژی افزایش پیدا کند.
گزارشهای اخیر رسانههای آمریکایی نیز نشان میدهند که قیمت بنزین در حال تبدیلشدن به یکی از آسیبپذیریهای سیاسی ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای است. رویترز در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ (۱۳ اوت ۲۰۲۶) گزارش داد که دو سوم آمریکاییها با جنگ مخالفند و افزایش قیمت سوخت و نگرانیهای اقتصادی، به مشکل سیاسی فزایندهای برای دولت ترامپ و جمهوریخواهان تبدیل شده است.
مزیت چنین حملهای برای مخالفان ترامپ این است که نیازی به توضیح پیچیده درباره برنامه هستهای ایران، توازن قوا در خاورمیانه یا حقوق بینالملل ندارند. رأیدهنده فقط یک سوال میپرسد: چرا بنزین من گران شده است؟ و اگر پاسخ این باشد که «بهخاطر جنگ با ایران»، سیاست خارجی ناگهان به بخشی از تجربه روزمره رأیدهنده تبدیل میشود.
البته قیمت بنزین بهتنهایی نمیتواند رئیسجمهوری آمریکا را مجبور کند سیاست خارجی خود را تغییر دهد. پرونده هستهای ایران، اعتبار بینالمللی آمریکا، امنیت اسرائیل، رقابت منطقهای و محاسبات نظامی واشنگتن همچنان اهمیت دارند. اما قیمت سوخت میتواند هزینه سیاسی ادامه سیاست خارجی را افزایش دهد.
ترامپ ممکن است بتواند تا چند ماه افزایش قیمت بنزین را بهعنوان «هزینه پیروزی» برای افکار عمومی توضیح دهد؛ اما بسیار دشوارتر خواهد بود که یک فشار اقتصادی طولانی را، بهویژه در آستانه انتخابات، همچنان بهعنوان هزینهای قابلقبول معرفی کند.
هرمز حتی پس از بازگشایی هم تمام مشکلات را حل نمیکند
حتی اگر تنگه هرمز باز شود، بازار انرژی لزوماً یکشبه به وضعیت قبل از جنگ بازنمیگردد. گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی و اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهند بازگشت جریان نفت و تولید منطقه به سطح عادی میتواند زمان ببرد. در واقع، بازار فقط با بازشدن یک مسیر کشتیرانی به حالت عادی برنمیگردد؛ ذخایر، تولید، قراردادهای حملونقل، بیمه و انتظارات بازار نیز باید ترمیم شوند.
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش مرداد ماه خود تصریح کرده است که بازگشت عرضه به وضعیت عادی به کاهش تنش و بهبود عبور نفت از هرمز وابسته است و پیشبینیهای سال ۲۰۲۷ نیز به بهبود شرایط در منطقه گره خورده است.
حتی یک توافق سیاسی میان ایران و آمریکا ممکن است با فاصله زمانی بر قیمت بنزین آمریکا اثر بگذارد. از این رو، دیپلماسی میتواند قیمت نفت را پایین بیاورد، اما بازگشت کامل ثبات اقتصادی نیازمند زمان خواهد بود.
در نهایت، نباید همه چیز را به قیمت هر گالن بنزین تقلیل داد. مسئله اصلی برای ترامپ ترکیب چند هزینه است: هزینه نظامی، هزینه اقتصادی، فشار تورمی، اختلال انرژی، فرسایش حمایت عمومی و نزدیکشدن انتخابات. در چنین شرایطی، حتی اگر قیمت بنزین بهتنهایی تعیینکننده سیاست خارجی نباشد، میتواند یکی از مهمترین متغیرهایی باشد که دامنه انتخابهای کاخ سفید را محدود میکند.
ترامپ ممکن است بتواند جنگ را از نظر نظامی ادامه دهد؛ آمریکا از نظر ظرفیت نظامی و اقتصادی توانایی چنین کاری را دارد. اما سوال مهمتر این است که آیا میتواند هزینه سیاسی و اقتصادی ادامه آن را تا زمانی نامعلوم مدیریت کند؟
