به گزارش ایران اکونومیست؛ هفدهم مردادماه در تقویمِ رسمی کشور، به نام «روز خبرنگار» حک شده است؛ روزی که هرساله با آیینهای تجلیل، دستهگلهای نمادین و سخنرانیهای پرشور در ستایشِ «قلم» همراه است. اما گویی این آیینها، بیش از آنکه تجلیل از یک هویتِ زنده و پویا باشد، یادبودی است بر پیکرِ نحیفِ روزنامهنگاریِ تحلیلی. وقتی فضای رسانهای از «تحلیل» تهی میشود، خبرنگار به ناچار به یک «گزارشگرِ رویداد» تقلیل مییابد.
نخستین ضربه به پیکرِ خبرنگاری، از سوی ساختارهای مدیریتی و مصلحتاندیشیهایِ سلیقهای وارد میشود. فضایِ رسانهایِ امروزِ ما به شدت «سلیقه-محور» است تا «قانون-محور». وقتی مدیرانِ نهادها و سازمانها، رسانه را نه به مثابهی «دیدهبانِ جامعه»، بلکه به عنوان «روابطعمومیِ دستگاهِ خود» میبینند، طبیعی است که قدرتِ تحلیل و مطالبهگری از خبرنگار سلب شود. ساختار، به جای آنکه به خبرنگار به عنوان یک «بازوی نظارتی» تکیه کند، او را به «خبرنامهنویسِ رسمی» تبدیل کرده است. در چنین فضایی، خبرنگارِ تحلیلگر، عنصرِ نامطلوب است؛ چرا که تحلیل، فراتر از سطح میرود و «چراها» را میپرسد؛ و در بسیاری از نهادهای ما، «چرا» پرسیدن، بزرگترین گناهِ کبیره است.
اما این سکه، رویِ دیگری هم دارد که نباید از آن غافل شد: خودِ بدنه رسانه. نمیتوان تنها به ساختارها تاخت و از مسئولیتِ فردی گذشت. متأسفانه، شاهد نوعی «انجمادِ حرفهای» در میانِ اهالی قلم هستیم. وقتی «تحلیل» به «تفسیرِ به رأی» یا «محافظهکاریِ افراطی» تبدیل میشود، خبرنگار هویتِ جریانسازِ خود را از دست میدهد. وقتی جایگزینِ دانشِ تخصصی و تحقیقِ میدانی، کپیکاری و رونویسیِ بیانیههایِ روابطعمومیها میشود، دیگر خبرنگار «قدرت» ندارد که به آن تکیه کرد؛ او صرفاً بلندگویی است که صدایِ دیگران را بازتاب میدهد. روزنامهنگاری که قدرتِ تحلیل نداشته باشد، عملاً در فضایِ رقابتیِ امروزِ رسانههای جهان، «مرده» محسوب میشود.
خبرنگاری، حرفهای است که باید «امید» بیافریند، اما نه با «دروغ» یا «سکوت». بلکه با «نقدِ سازنده» و «واکاویِ حقیقت». روز خبرنگار باید روزِ «ترازنامه» باشد؛ روزی که در آن بپرسیم: آیا در این یک سال، توانستهایم گرهای از گرههایِ کورِ جامعه باز کنیم؟ آیا توانستهایم از پسِ پردههای مصلحت، به حقیقتِ ماجرا دست یابیم؟اگر پاسخ منفی است، تجلیلها فقط مسکنی است بر دردی که هر روز عمیقتر میشود. بیایید این «جایگاهِ مرده» را با تزریقِ دوبارهی «تحلیلِ تخصصی» و «شجاعتِ پرسشگری» زنده کنیم.
