برنامهای که برای این پروژه اعلام شده، از تولید سالانه حدود ۲.۸ میلیون تن LNG خبر میدهد. سهم توتالانرژیز و انی هم بهصورت برابر در بازاریابی این محصول تقسیم میشود. مقصد نهایی هم روشن است؛ گاز شرق مدیترانه باید راهی بازارهای جهانی شود، با تمرکز ویژه بر اروپا، جایی که پس از تحولات چند سال گذشته بیش از هر زمان دیگری نیازمند منابع تازه و مطمئن انرژی است.
اروپا در جستجوی گاز امن
اهمیت کرونوس را نمیشود جدا از وضعیت جدید بازار انرژی اروپا فهمید. از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین، معادله انرژی در این قاره عوض شده است. اروپا دیگر فقط بهدنبال گاز ارزان نیست؛ اولویت اصلی حالا امنیت عرضه است، آن هم در شرایطی که وابستگی به روسیه به یک نگرانی دائمی تبدیل شده و تنشهای ژئوپلیتیکی هم هر روز بر این اضطراب اضافه میکنند.
در چنین شرایطی، منابع گازی شرق مدیترانه مورد توجه ویژهای قرار گرفته است. این منطقه دیگر برای سیاستگذاران اروپایی تنها یک میدان گازی نیست، یک مسیر جایگزین برای کاهش ریسکهای آینده است. البته نباید انتظار داشت پروژه کرونوس بهتنهایی جای خالی گاز روسیه را در اروپا پر کند. تولید سالانه حدود ۲.۸ میلیون تن LNG در مقایسه با نیاز سالانه بازار اروپا رقم بزرگی نیست و اهمیت این پروژه در ایجاد یک مسیر جدید و کاهش ریسک تأمین انرژی است، نه در حجم عرضه آن.
شرق مدیترانه از حاشیه بیرون آمد
ماجرای گاز شرق مدیترانه از اوایل دهه ۲۰۱۰ آغاز شد، زمانی که مجموعهای از اکتشافات بزرگ گازی در آبهای مصر، اسرائیل و قبرس، نگاه شرکتهای بزرگ انرژی جهان را به این منطقه جلب کرد.تا پیش از آن، شرق مدیترانه بیشتر با تنشهای سیاسی، اختلافهای مرزی شناخته میشد. اما کشف ذخایر بزرگ گاز، ورق را تا حدی برگرداند.
نخستین تحول بزرگ با کشف میدان گازی تامار در آبهای اسرائیل در سال ۲۰۰۹ و سپس میدان عظیم لویاتان در سال ۲۰۱۰ رقم خورد. میدان لویاتان با ذخایری در حدود ۲۲ تریلیون فوت مکعب گاز، اسرائیل را از یک کشور وابسته به واردات انرژی به یکی از بازیگران گازی منطقه تبدیل کرد.
بعد از آن، نوبت مصر رسید. کشف میدان عظیم ظهر در سال ۲۰۱۵ توسط انی، مصر را در مسیر خودکفایی گازی قرار داد اما رشد مصرف داخلی برق و افزایش تقاضای انرژی باعث شد قاهره هیچگاه نتواند روی درآمدهای پایدار صادرات LNG حساب ویژهای باز کند.
قبرس هم با کشف میدانهایی مثل افرودیت و بعدتر کرونوس به جمع کشورهای دارای منابع گازی پیوست اما یک مشکل اساسی داشت: گاز داشت، اما راهی برای رساندنش به بازار نداشت.
با تمامی این ظرفیتها، تبدیل شدن شرق مدیترانه به یک هاب بزرگ انرژی سالها پشت دیوار موانع مختلف مانده بود. مهمترین مانع، اختلافات سیاسی و مرزی میان کشورهای منطقه بود. تنش میان قبرس و ترکیه بر سر مرزهای دریایی و حقوق منابع انرژی، یکی از جدیترین گرهها در مسیر توسعه این پروژهها به شمار میرفت. ترکیه همواره تأکید کرده که حقوق قبرس شمالی باید در بهرهبرداری از منابع انرژی جزیره دیده شود.
مانع دوم، نبود یک مسیر اقتصادی برای صادرات بود. کشورهای شرق مدیترانه مثل برخی قطبهای بزرگ انرژی، شبکه آماده و گستردهای برای صادرات نداشتند. بنابراین باید بین گزینههایی مثل ساخت خط لوله جدید یا تکیه بر زیرساختهای موجود یکی را انتخاب میکردند که پروژه خط لوله «EastMed » یکی از مهمترین این گزینهها بود. طرحی که قرار بود گاز شرق مدیترانه را از مسیر یونان به اروپا برساند. اما هزینه بالا، پیچیدگی فنی انتقال در آبهای عمیق و البته مسائل سیاسی، این پروژه را سالها در هالهای از تردید نگه داشت.
در مقابل، استفاده از زیرساختهای LNG مصر کمکم به گزینهای عملیتر تبدیل شد. مصر هم پایانههای صادراتی آماده داشت و هم از نظر جغرافیایی در موقعیتی قرار گرفته بود که میتوانست منابع منطقه را راحتتر به بازار جهانی وصل کند.
چرا توتال و انی سراغ کرونوس رفتند؟
تصمیم توتالانرژیز و انی برای توسعه کرونوس در شرایطی گرفته شده که شرکتهای بزرگ انرژی، بعد از بحران گاز اروپا دوباره به سمت پروژههای گازی رفتند، هرچند در سالهای گذشته از انرژیهای تجددپذیر استقبال کردند اما جنگ اوکراین نشان داد که گاز طبیعی هنوز یکی از ستونهای اصلی تأمین انرژی اروپا است.
برای انی، کرونوس هم ادامه همان مسیری است که این شرکت سالها پیش با کشف ظهر در مصر آغاز کرد. توتالانرژیز هم در سالهای اخیر بهدنبال تقویت سبد LNG خود بوده و دسترسی به منابع تازه گاز برای بازار اروپا یکی از هدفهای جدی آن محسوب میشود. در واقع، این دو شرکت به جای انتظار برای ساخت زیرساختهای جدید، تصمیم گرفتهاند از ظرفیتهای آماده مصر استفاده و زمان رسیدن گاز به بازار را کوتاهتر کنند.
مصر؛ برنده پنهان پروژه قبرس
شاید مهمترین برنده این پروژه نه قبرس، بلکه مصر باشد. قبرس برخلاف بسیاری از پروژههای بزرگ گازی، قرار نیست میلیاردها دلار برای ساخت تأسیسات مایعسازی LNG خرج کند. این کشور زیرساختی برای صادرات LNG در اختیار ندارد و ساخت چنین تأسیساتی علاوه بر سرمایه سنگین، به زمان طولانی برای طراحی، اجرا و اخذ مجوزها نیاز دارد.
در عوض، توتالانرژیز و انی سراغ زیرساختهای آماده مصر رفتهاند که تنها چند صد کیلومتر آنطرفتر قرار دارد و پایانههای صادرات LNG را از قبل در اختیار دارد.
بر اساس این مدل، گاز استخراجشده از میدان کرونوس با یک خط لوله زیردریایی به سواحل مصر منتقل میشود. بعد از فرآورش، این گاز در پایانه دمیاط به LNG تبدیل شده و با کشتی به بازارهای جهانی، بهویژه اروپا، صادر خواهد شد.
علاوه برآن، مصر دو پایانه مهم LNG در دمیاط و ادکو دارد که همین زیرساخت آماده، برگ برنده اصلی قاهره در این معادله است.
قاهره؛ یک قدم تا هاب گازی
مصر سالهاست تلاش میکند خودش را به مرکز اصلی تجارت گاز شرق مدیترانه تبدیل کند به همین خاطرپروژه کرونوس میتواند یک گام مهم برای آن در این مسیر باشد. در صورت موفقیت این طرح مصر میتواند جایگاه خود را بهعنوان مرکز صادرات گاز شرق مدیترانه تقویت کند که علاوه بر ایجاد درآمدهای ترانزیتی، نقش ژئوپلیتیکی این کشور را در بازار انرژی اروپا افزایش خواهد داد.
این اتفاق برای اتحادیه اروپا هم مزیتهای خود را دارد، اروپا به جای ورود به پروژههای کاملا جدید و پرهزینه، میتواند با تکیه بر زیرساختهای موجود مصر، سریعتر به منابع گازی شرق مدیترانه دسترسی پیدا کند . در واقع کرونوس سه نیاز متفاوت را به هم گره میزند؛ قبرس گاز دارد، مصر زیرساخت صادرات را فراهم میکند و اروپا هم بهدنبال منابعی تازه و مطمئن برای تأمین انرژی است. اگر این مدل به نتیجه برسد، شرق مدیترانه دیگر فقط یک نقطه پرتنش روی نقشه نخواهد بود بلکه به یکی از شریانهای اصلی تأمین گاز اروپا تبدیل میشود.
