اعتیاد خودروسازی به دلارهای نفتی؛ درمان بیماری هلندی با مُسکن انحصارصنعت خودروسازی ایران
خودروسازی ایران با دلار نفتی و قطعات وارداتی رشد کرد و با تعرفه و ممنوعیت از رقابت گریخت؛ نتیجه، صنعتی وابسته است که هزینه ناکارآمدیاش را مردم میپردازند.
به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، دولت سالها نفت فروخت، دلار آن را تقسیم کرد، کارخانه را اداره کرد و دروازه واردات را هم در اختیار گرفت. حاصل جمع این چهار نقش، صنعتی شد که با ارز خارجی تولید میکند، با حمایت دولتی زنده میماند و محصولش را در بازاری کمرقیب به مردم میفروشد.
این یکی از روشنترین نمودهای نسخه ایرانی بیماری هلندی است. ورود درآمد نفتی و عرضه ارز ارزان، واردات را از تولید جذابتر میکند. واردکردن کالا، قطعه و ماشینآلات سودآور میشود، درحالیکه تولیدکننده واقعی باید با تورم، بیثباتی مقررات، مالیات، هزینه سرمایه و ضعف زیرساخت مقابله کند. نفت بهجای آنکه موتور صنعت باشد، توان رقابت را از آن میگیرد.
این بیماری در صنعت خودرو شدیدتر بود؛ زیرا دولت فقط توزیعکننده دلار نبود، بلکه مالک، مدیر، قیمتگذار و حامی کارخانه نیز محسوب میشد. وقتی خودروهای داخلی توان رقابت با محصولات خارجی را نداشتند، سیاستگذار بهجای اصلاح مدیریت، افزایش بهرهوری و انتقال فناوری، رقیب را از میدان بیرون کرد. تعرفه بالا رفت، واردات سهمیهبندی شد و گاهی مرزها کاملاً بسته ماند.
بستن واردات، وابستگی را از بین نبرد؛ فقط شکل آن را تغییر داد. بهجای خودروی کامل، قطعات منفصله، تجهیزات، مواد اولیه، سامانههای الکترونیکی و فناوری خارجی وارد کارخانه شد. نشان «ساخت داخل» روی محصول نشست، اما صورتحساب ارزی آن باقی ماند. هر بار نیز که درآمد نفت کاهش یافت، تحریم شدید شد یا انتقال پول مختل ماند، خط تولید با کمبود قطعه، افت تیراژ و افزایش قیمت روبهرو شد.
پشت دیوار انحصار، بقا دیگر به رضایت مشتری وابسته نبود. خودروساز میدانست واردات محدود است، عرضه از تقاضا عقب مانده و خریدار انتخاب چندانی ندارد. فشار بازار برای افزایش کیفیت، کاهش قیمت و بهروزرسانی فناوری ضعیف شد. …
