بازی با اعداد بنزینی؛ چرا مقایسه مصرف سوخت ایران و ترکیه گمراهکننده است؟مصرف سوخت ایران و ترکیه
مقایسه مصرف روزانه بنزین ایران با ترکیه، بدون درنظرگرفتن گازوئیل، LPG، گاز طبیعی و تفاوت ساختار حملونقل دو کشور، تصویر دقیقی از رفتار مصرفکنندگان ارائه نمیدهد. با این حال، تبدیل همه سوختهای ترکیه به «معادل بنزین» و مقایسه آن فقط با بنزین ایران نیز خطای دیگری است؛ برای رسیدن به نتیجه معتبر، باید کل انرژی مصرفشده در حملونقل جادهای دو کشور با یک واحد، یک دوره زمانی و یک دامنه آماری سنجیده شود.
هر بار که مصرف بنزین در ایران رکورد تازهای ثبت میکند، مسئولان شروع به مقایسه با کشورهای دیگر میکنند. یکی از رایجترین نمونهها، قرار دادن مصرف روزانه بنزین ایران در برابر ترکیه است؛ کشوری با جمعیتی نزدیک به ایران که گفته میشود بنزین بسیار کمتری مصرف میکند.
این مقایسه در نگاه نخست تکاندهنده است. ایران روزانه بیش از ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین مصرف میکند، درحالیکه، رقم مصرف بنزین در ترکیه بسیار پایینتر به نظر میرسد. از کنار هم قرار دادن این دو عدد نیز معمولاً نتیجه گرفته میشود که ایرانیان چند برابر مردم ترکیه سوخت مصرف میکنند.
اما مشکل از جایی آغاز میشود که «بنزین» به جای «انرژی مصرفشده در حملونقل» قرار میگیرد. خودروهای ترکیه فقط با بنزین حرکت نمیکنند. بخش بزرگی از ناوگان این کشور دیزلی یا LPGسوز است و اگر این سوختها از محاسبه حذف شوند، طبیعی است که مصرف بنزین ترکیه بسیار پایین دیده شود.لیتر واحد اشتباهی نیست؛ مقایسه اشتباه است
لیتر یک واحد معتبر برای اندازهگیری حجم بنزین است. وقتی میخواهیم بدانیم یک کشور چه مقدار بنزین مصرف کرده، بیان عدد به لیتر کاملاً درست است. مشکل زمانی ایجاد میشود که چند سوخت با ارزش حرارتی متفاوت را فقط براساس حجم مقایسه کنیم.
یک لیتر بنزین، یک لیتر گازوئیل و یک لیتر LPG انرژی یکسانی ندارند. گاز طبیعی نیز معمولاً با مترمکعب سنجیده میشود و برق مصرفی خودروهای برقی با کیلوواتساعت بیان میشود. برای جمعکردن این منابع، باید همه آنها به یک واحد مشترک انرژی تبدیل شوند.
در آمارهای بینالمللی از واحدهایی مانند ژول، تراژول یا «تن معادل نفت» استفاده میشود. تن معادل نفت یا toe مقدار استانداردی از انرژی …
