پیشفروش یا گلریزان برای خودروسازان؛ پول مردم امروز قیمت خودرو فردابازار خودرو
دیوان عدالت اداری مصوبه ۴۷۳ شورای رقابت را باطل کرده است؛ همان مصوبهای که دستکم یک قاعده نسبتاً قابل فهم در پیشفروش خودرو داشت و میگفت اگر مشتری بخشی از قیمت خودرو را امروز پرداخت کرده، خودروساز نمیتواند چند ماه بعد افزایش قیمت را دوباره روی همان بخش اعمال کند. حالا این قاعده هم کنار رفته و سؤال اصلی دیگر چندان حقوقی نیست؛ وقتی مردم پول را امروز میدهند، خودرو را ماهها بعد تحویل میگیرند و قیمت نهایی نیز در آینده مشخص میشود، دقیقاً کدام بخش این معامله را باید «پیشفروش» نامید؟
پیشفروش زمانی برای خریدار معنا دارد که در برابر پرداخت زودهنگام پول، امتیازی دریافت کند؛ قیمت پایینتر، قیمت قطعی، تخفیف، سود مشارکت یا دستکم مصون ماندن بخشی از مبلغ پرداختشده در برابر افزایش قیمت آینده. اگر مشتری همه این امتیازها را از دست بدهد، ماهها هم منتظر بماند و در روز تحویل تازه بفهمد برای دریافت خودروی خود چه مبلغ دیگری باید تأمین کند، دیگر با یک پیشفروش متعارف روبهرو نیستیم؛ بیشتر شبیه گلریزانی هستیم که در آن مردم سرمایه در گردش خودروساز را تأمین میکنند و در پایان نیز صورتحساب افزایش قیمت را خودشان میپردازند.
حتی تعبیر «صدقه به خودروساز» که شاید در نگاه اول تند به نظر برسد، وقتی منطق اقتصادی این معامله را بررسی کنیم چندان بیراه نیست. مشتری نه سهامدار شرکت است، نه در سود تولید شریک میشود و نه در مقابل پولی که ماهها زودتر پرداخت کرده تضمین روشنی درباره قیمت نهایی دارد؛ تنها کاری که از او خواسته شده این است که نقدینگی خود را امروز تحویل دهد تا تولیدکننده فردا خودرو بسازد و بعد، هر زمان قیمت رسمی محصول تغییر کرد، مشتری نیز برای تکمیل وجه دوباره دست به جیب شود.
عجیبتر آنکه همین مردم سالهاست هزینه سیاستهایی را میپردازند که خودشان در طراحی آن نقشی نداشتهاند.
بازار خودروی ایران سالهاست با یک مشکل روشن دستوپنجه نرم میکند؛ عرضه متناسب با تقاضا نیست. حل این مسئله در کتابهای اقتصاد به دهها سامانه و صدها صفحه بخشنامه نیاز ندارد. وقتی کالایی کم است، یا باید تولید آن افزایش پیدا کند یا امکان تأمین آن از بیرون فراهم شود. در بازار …
