اکوایران: بحران بنزین در ایران حاصل سالها انباشت تصمیمهای ناتمام است؛ راه حل پایدار در این بازار صرفا از مجرای ایجاد شوک قیمتی نمیگذرد. مسئله بنزین در ایران دیگر صرفاً یک چالش قیمتی نیست؛ بلکه به نقطهای رسیده که مجموعهای از مشکلات ساختاری در حوزه انرژی، صنعت خودرو، حملونقل عمومی، نظام یارانهای و اعتماد عمومی را همزمان نمایان کرده است. رشد مصرف، محدودیت ظرفیت تولید، قاچاق سوخت و ناکارآمدی ناوگان حملونقل باعث شده است سیاستگذار میان چند گزینه دشوار قرار گیرد؛ گزینههایی که هرکدام در کنار مزایا، هزینههای اقتصادی و اجتماعی قابلتوجهی دارند.
بر اساس آمار مطرحشده در بررسیهای کارشناسی، مصرف روزانه بنزین در کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید حدود ۱۲۱ میلیون لیتر در روز است. به این ترتیب، روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر کسری وجود دارد که برای جبران آن، کشور ناچار به واردات بنزین با هزینهای چند میلیارد دلاری شده است.
با وجود این، مسئله اصلی فقط فاصله میان تولید و مصرف نیست. ساختار فعلی یارانه بنزین باعث شده بخش قابلتوجهی از منابع عمومی به جای آنکه بهصورت عادلانه میان جامعه توزیع شود، عمدتاً در اختیار دارندگان خودرو قرار گیرد. در کنار آن، کیفیت پایین خودروهای داخلی، مصرف بالای سوخت، توسعه ناکافی حملونقل عمومی و جذابیت اقتصادی قاچاق، مجموعهای از عوامل را ایجاد کرده که اصلاح بنزین را به یک تصمیم چندبعدی تبدیل کرده است. سه سناریوی پیش روی سیاستگذار
در حال حاضر سه مسیر اصلی برای مدیریت بحران بنزین مطرح است.
۱. مدیریت کمبود از طریق محدودیت عرضه
در این سناریو، میزان بنزین موجود تا سقف تولید داخلی توزیع میشود و پس از پایان سهمیه روزانه، جایگاهها عرضه را متوقف میکنند.
با این حال، این روش از نگاه بسیاری از تحلیلگران اقتصادی، پرریسکترین گزینه است. زیرا به جای آنکه کمبود را از طریق سازوکار قیمت یا اصلاح الگوی مصرف مدیریت کند، آن را به شکل صف، انتظار و اختلال در دسترسی توزیع میکند.
اجرای چنین سیاستی میتواند باعث شکلگیری رفتارهای هیجانی مانند ذخیرهسازی بنزین، افزایش صفهای جایگاهها …
