اصطلاح «کوتوله زرد» به ویژگیهای طیفی و جایگاه خورشید در نمودار هرتسپرونگ–راسل مربوط میشود؛ نموداری که ستارگان را بر اساس ویژگیهایی مانند دما و درخشندگی دستهبندی میکند. دانشمندان با استفاده از این نمودار میتوانند ویژگیهای ستارگان و مراحل مختلف چرخه زندگی آنها را بررسی کنند. خورشید در کجای دستهبندی ستارگان قرار دارد؟
به گزارش BGR، ردهبندی طیفی ستارگان از حروف O، B، A، F، G، K و M تشکیل شده است. در این مقیاس، ستارگان رده O داغترین و ستارگان رده M سردترین ستارگان هستند.
این دستهبندی تا حدودی با رنگ ظاهری ستارگان نیز ارتباط دارد. ستارگان بسیار داغ معمولاً برای چشم انسان آبی یا آبیسفید دیده میشوند، در حالی که ستارگان سردتر بیشتر به رنگهای نارنجی و قرمز دیده میشوند.
در هر یک از این ردهها نیز از اعداد صفر تا ۹ برای مشخص کردن دمای دقیقتر ستاره استفاده میشود. عدد پایینتر به معنای دمای بالاتر است.
خورشید در رده G ۲ قرار دارد. بنابراین، از نظر دمایی در بخش نسبتاً داغ گروه G قرار میگیرد. عبارت «کوتوله» نیز به اندازه و رده درخشندگی ستاره مربوط میشود، نه رنگ آن. خورشید در مقایسه با ستارگان غول، ابرغول و فراغول، ستارهای نسبتاً کوچک محسوب میشود و به همین دلیل در گروه ستارگان کوتوله قرار میگیرد.
بنابراین، عنوان «کوتوله زرد» در مورد خورشید بیشتر یک اصطلاح علمی برای توصیف ویژگیهای آن است و نباید آن را به معنای «ستارهای با رنگ زرد» در نظر گرفت. رنگ واقعی خورشید چیست؟
اگر بتوان خورشید را خارج از جو زمین و بدون تأثیر فیلترکننده اتمسفر مشاهده کرد، رنگ آن بیشتر سفید به نظر میرسد.
خورشید طیف گستردهای از طول موجهای نور مرئی را منتشر میکند. اگرچه بیشترین شدت تابش آن در محدودهای نزدیک به بخش سبز طیف مرئی قرار دارد، اما خورشید فقط نور سبز منتشر نمیکند و تقریباً تمام بخشهای طیف مرئی را در بر میگیرد.
ترکیب این طول موجها در مجموع باعث میشود نور خورشید سفید دیده شود. بنابراین، این تصور که خورشید به دلیل انتشار نور بیشتر در محدوده سبز باید سبز باشد، درست نیست؛ چشم انسان مجموع نورهای مرئی دریافتشده را به شکل سفید درک میکند. چرا خورشید از زمین زرد دیده میشود؟
دلیل اصلی رنگی که هنگام مشاهده خورشید از سطح زمین میبینیم، جو زمین است.
هنگامی که نور خورشید وارد جو میشود، با مولکولها و ذرات موجود در هوا برخورد میکند. در این فرایند، برخی طول موجها بیش از سایرین پراکنده میشوند. این پدیده که «پراکندگی ریلی» نام دارد، نقش مهمی در رنگ آسمان و همچنین رنگ ظاهری خورشید دارد.
نور آبی طول موج کوتاهتری نسبت به نور قرمز دارد و در جو زمین بسیار بیشتر پراکنده میشود. در نتیجه، بخشی از نور آبی پیش از رسیدن مستقیم نور خورشید به چشم ناظر، در جهات مختلف پراکنده میشود و ترکیب نوری که مستقیماً از خورشید به چشم میرسد، میتواند متمایل به زرد یا سفید دیده شود.
همین فرایند یکی از دلایل اصلی آبی بودن آسمان نیز محسوب میشود. چرا رنگ خورشید هنگام طلوع و غروب تغییر میکند؟
رنگ خورشید در طول روز ثابت به نظر نمیرسد و این موضوع نیز به مسیر عبور نور از جو زمین مربوط است.
هنگامی که خورشید در میانه آسمان قرار دارد، نور آن مسیر نسبتاً کوتاهی را در جو طی میکند. در این شرایط، خورشید میتواند سفید یا متمایل به زرد دیده شود.
اما هنگام طلوع و غروب، نور خورشید باید مسافت بسیار بیشتری را درون جو طی کند. در این مسیر طولانیتر، نور آبی و سایر طول موجهای کوتاه بیشتر پراکنده میشوند و نورهای دارای طول موج بلندتر، مانند قرمز و نارنجی، سهم بیشتری از نور مستقیم خورشید را تشکیل میدهند.
به همین دلیل، خورشید هنگام طلوع و غروب میتواند به رنگهای نارنجی، قرمز یا حتی قرمز تیره دیده شود.
خورشید در کتابهای درسی و نقاشیهای کودکان همیشه به رنگ زرد دیده میشود، اما رنگ واقعی این ستاره با تصور رایج تفاوت دارد. خورشید از نظر علمی یک ستاره رده G ۲ و از نوع «کوتوله زرد» است؛ اصطلاحی که به رنگ واقعی آن اشاره نمیکند. اما چرا خورشید از زمین زرد دیده میشود و چه چیزی باعث تغییر رنگ آن هنگام طلوع و غروب میشود.
وجود دود، گردوغبار و ذرات معلق در جو میتواند این پدیده را شدیدتر کند. برای مثال، هنگام آتشسوزیهای گسترده جنگلی یا افزایش شدید آلودگی هوا، ممکن است خورشید به رنگ قرمز، نارنجی یا زرد تیره دیده شود.
در چنین شرایطی، علاوه بر پراکندگی ریلی، ذرات بزرگتر موجود در هوا میتوانند باعث نوع دیگری از پراکندگی نور به نام پراکندگی میشوند. این پدیده نیز بر رنگ و شدت نور خورشید و آسمان تأثیر میگذارد.
به همین دلیل، آسمان در زمان وقوع آتشسوزیهای گسترده یا آلودگی شدید هوا میتواند ظاهری غیرعادی و حتی تیره و وهمآلود پیدا کند. پس چرا خورشید را «کوتوله زرد» مینامیم؟
در نهایت، «کوتوله زرد» نامی برای توصیف رنگ واقعی خورشید نیست. این اصطلاح به جایگاه خورشید در ردهبندی ستارگان، ویژگیهای طیفی و مرحلهای از چرخه زندگی آن مربوط میشود.
خورشید یک ستاره رده G ۲ و از نوع کوتوله است که در مقایسه با ستارگان بسیار داغتر، دمای پایینتری دارد. با این حال، نور آن در مجموع سفید است و رنگ زردی که از زمین مشاهده میکنیم، تا حد زیادی نتیجه عبور نور از جو زمین و پراکندگی طول موجهای مختلف است.
بنابراین، اگرچه از کودکی خورشید را زرد کشیدهایم، «زرد» بودن خورشید در عبارت «کوتوله زرد» بیش از آنکه به رنگ واقعی آن مربوط باشد، بخشی از یک طبقهبندی علمی برای توصیف ویژگیهای این ستاره است.
منبع: ايسنا
