▫️ایران و عمان به توافق برای اداره تنگه هرمز نزدیک شدند
▫️”اسماعیل بقائی”، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران میگوید: بیانیه مشترک دو کشور مشتمل بر ملاحظات و نکات عمده مورد توافق در مرحله بررسی و تدوین نهایی است
▫️”نیویورکتایمز” نیز در گزارشی نوشت: این توافق برای ایران یک اهرم استراتژیک خواهد بود که پیش از این در اختیار نداشت. با این توافق، ایران کنترل روزانهای بر ترددها اعمال میکند که این موضوع میتواند کنترل تهران بر این گذرگاه بینالمللی را تثبیت کند
ایران و آمریکا دوباره به نقطه تفاهم نزدیک شدند. ظاهرا مذاکرات ایران و عمان بر سر اداره تنگه هرمز در حال نهایی شدن است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز روند مذاکرات بین ایران و عمان را «حرفهای» و «رو به جلو» ارزیابی کرد و گفت: مختصات جغرافیایی مسیر مد نظر طرفین مورد تفاهم قرار گرفته و چنانچه برخی طرفهای ثالث در این زمینه کارشکنی نکنند بیانیه مشترک دو کشور مشتمل بر ملاحظات و نکات عمده مورد توافق نیز در مرحله بررسی و تدوین نهایی است. بقائی درباره تاثیر تفاهم دوجانبه ایران – عمان بر وضعیت امنیتی و کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز، خاطرنشان کرد: بسته شدن تنگه هرمز ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه بود و قاعدتا تفاهم ایران- عمان فینفسه نمیتواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتیهای عبوری باشد چراکه عوامل ناامنکننده تنگه هرمز از سوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر اقدامات تجاوزکارانه و تهدیدآمیز علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسش دیگری درباره احتمال سفر وزیر امور خارجه یا رئیس مجلس به پاکستان یا قطر در پایان این هفته، گفت: برنامهای برای سفر به این کشورها نداریم. البته پاکستان و قطر به تلاشهای خود برای کاهش تنشها، ادامه میدهند و جمهوری اسلامی ایران نیز با آنها در تماس و تبادل نظر است.
همزمان المیادین به روایت از منبع امنیتی-سیاسی ایرانی اعلام کرد: ایران تأکید دارد که یکی از ترتیبات ضروری، ثبت هرگونه ورود یا خروج از طریق تنگه هرمز در یک سامانه ویژه است.
ایران معتقد است، این اقدام امکان اعمال نظارت کامل بر تردد دریایی را فراهم میکند و به جلوگیری از وقوع حوادث در تنگه هرمز کمک میکند.
عمان همچنان در حال انجام رایزنیها و مذاکرات درباره این پیشنهاد است؛ پیشنهادی که ایران بر اجرای آن اصرار دارد. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام منطقهای نیز گزارش داد، مذاکرهکنندگان ایرانی و عمانی پیشنویس توافقنامهای را برای بازگشایی تنگه هرمز نهایی کردهاند و در حال حاضر منتظر تأیید نهایی رهبر ایران هستند. این توافقنامه موقت که براساس چارچوب تفاهمنامه اسلامآباد ساخته شده، قرار است راه را برای از سرگیری مذاکرات ایالات متحده و ایران بر سر برنامه هستهای تهران هموار کند. یک منبع ارشد دیپلماتیک ایران نیز به الجزیره گفت: تنها «یک یا دو موضوع» در مذاکرات ایران و عمان حل نشده، باقی مانده است. این منبع ایرانی گفت این مسائل «چندان پیچیده بهنظر نمیرسند». او افزود: «در صورتی که دخالت مخرب طرفهای دیگر صورت نگیرد امکان دستیابی به توافق حتی تا امروز یا فردا وجود دارد». بنابراین هرگونه بسته ماندن یا بازگشایی تنگه به اقداماتی از سوی آمریکا که از نگاه ایران ناقض حقوق بینالملل باشد، بستگی خواهد داشت.
مذاکرات ایران و عمان برای رسیدن به یک سازوکار جدید درحالی ادامه دارد که پیشتر نیز تهران و واشنگتن در ۲۸ خردادماه به توافقی برای بازگشایی تنگه دست یافته بودند اما با از سرگیری حملات نظامی، آن تفاهم عملاً فروپاشید. در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، طی روزهای اخیر همزمان از یکسو تهدید به انجام حملات گسترده کرده و از سوی دیگر از مسیرهای دیپلماتیک حمایت نشان داده، تنگه هرمز به یکی از اصلیترین موضوعات مذاکرات پشت پرده میان طرفهای درگیر تبدیل شده است. اهمیت این آبراه نهتنها به دلیل نقش آن در انتقال انرژی جهان بلکه به دلیل تبدیل شدن آن به اهرمی ژئوپلیتیک در مناقشه ایران و آمریکاست.
جزئیات طرح جدید
براساس توافقی که اکنون درحال شکلگیری است، کشتیها قرار است از مسیر تحت کنترل ایران وارد خلیجفارس شوند و از مسیر تحت کنترل عمان از این منطقه خارج شوند. با این حال منابع مطلع میگویند، اجرای هرگونه توافق احتمالی به لغو محاصره بنادر ایران از سوی ایالات متحده وابسته خواهد بود. دولت ترامپ پیشتر هرگونه توافقی که به ایران کنترل تنگه هرمز را واگذار کند، رد کرده بود و تأکید داشت که این آبراه باید در چارچوبی بینالمللی مدیریت شود. در همین حال گزارشهای رسانهای از تغییر برخی مواضع تهران در موضوع مدیریت امنیت تنگه حکایت دارد. خبرگزاری بلومبرگ مدعی شده که ایران در حال بررسی این موضوع است که به کشورهای اروپایی اجازه دهد، عملیات مینروبی در تنگه هرمز را انجام دهند؛ اقدامی که میتواند، بخشی از توافق برای عادیسازی تردد کشتیها و تسهیل مذاکرات صلح با آمریکا باشد. این درحالی است که ایران در مواضع علنی خود بارها اعلام کرده بود، اجازه مشارکت کشورهای خارجی در عملیات جمعآوری و خنثیسازی مینها در این منطقه حساس را نخواهد داد. با این حال به گفته دیپلماتهایی که در جریان مذاکرات قرار دارند، تهران در نشستهای خصوصی طی هفتههای اخیر موضع خود را در این زمینه تعدیل کرده و انعطاف بیشتری نشان داده است. روزنامه تلگراف نیز گزارش داده که ایران در حال بررسی طرحی برای دریافت هزینه از کشورهای اروپایی به منظور حفاظت از تنگه هرمز است. این طرح که هنوز نهایی نشده، ایجاد یک «صندوق داوطلبانه» را پیشنهاد میکند که منابع مالی آن از سوی کشورهای حاشیه خلیجفارس و برخی اعضای اروپایی سازمان بینالمللی دریانوردی تأمین خواهد شد. منابعی از کشورهای اروپایی و منطقه اعلام کردهاند که این منابع مالی میتواند برای مدیریت ناوبری، حفاظت محیطزیست، عملیات جستوجو و نجات و دیگر خدمات مورد نیاز در تنگه هرمز هزینه شود. به نوشته تلگراف چنین توافقی در صورت تحقق میتواند یک بحران سیاسی بزرگ برای دونالد ترامپ را کاهش دهد؛ زیرا امکان از سرگیری عبور کشتیها و جریان صادرات نفت از مهمترین مسیر انرژی جهان را پس از ماهها آشفتگی اقتصادی ناشی از افزایش قیمت نفت فراهم خواهد کرد.
تدوین سند دوم
در همین چارچوب، خبرنگار شبکه المیادین در اسلامآباد، به نقل از منابع خود اعلام کرده که میانجیهای پاکستانی و قطری در حال تدوین یک سند جدید و تفاهمنامه دوم هستند که صرفاً به موضوع تنگه هرمز اختصاص خواهد داشت. این موضوع نشان میدهد، اهمیت این آبراه تا چه اندازه در توافق ۲۸ خرداد میان روسای جمهور ایران و آمریکا برجسته بوده است؛ بهگونهای که شکنندگی وضعیت موجود، طرفین را به سمت تدوین توافقی جداگانه برای تضمین بازگشایی و امنیت این مسیر سوق داده است.
تنش دریایی همچنان ادامه دارد
با وجود افزایش امیدها نسبت به توافق درباره تنگه هرمز، تنشهای دریایی در منطقه همچنان ادامه دارد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز اعلام کرده که یک کشتی باری در فاصله حدود ۳۷ کیلومتری شمالشرقی بندر خصب عمان در تنگه هرمز بر اثر اصابت یک «پرتابه ناشناس» آسیب دیده است. همزمان گروه انصارالله یمن مدعی شد یک نفتکش سعودی با نام «وفا» را در دریای سرخ هدف قرار داده است. سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، اعلام کرد این کشتی در نزدیکی بندر ینبع عربستان هدف قرار گرفته است.
آینده هرمز
کارشناسان معتقدند، دستیابی به توافق جدید درباره تنگه هرمز میتواند، منافع مشترکی برای ایران و آمریکا داشته باشد. ایران در صورت رفع محاصره دریایی قادر خواهد بود صادرات نفت خود را از سر بگیرد و آمریکا نیز میتواند، راهی برای خروج از بنبست کنونی پیدا کند. نیویورک تایمز در گزارشی نوشت که این توافق برای ایران یک اهرم استراتژیک خواهد بود که پیش از این در اختیار نداشت. با این توافق، ایران کنترل روزانهای بر ترددها اعمال میکند که این موضوع میتواند، کنترل تهران بر این گذرگاه بینالمللی را تثبیت کند. با این حال مخالفان ترامپ هرگونه توافق با ایران را نشانه عقبنشینی آمریکا میدانند. آنها معتقدند، بازنگشتن وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ، زمانیکه تردد کشتیها آزاد بود، میتواند جایگاه و هژمونی آمریکا در منطقه را تضعیف کند. در مقابل، شکست مذاکرات و کارشکنی ایالات متحده یا اسرائیل در این روند میتواند، منطقه را وارد مرحله جدیدی از حملات جدید و متقابل میان ایران و آمریکا کند؛ وضعیتی که بار دیگر امنیت انرژی و ثبات خلیجفارس را با تهدید مواجه خواهد کرد. با دستیابی به توافق درباره تنگه هرمز، اختلافات تهران و واشنگتن پایان نخواهد یافت. در صورت پیشبرد این توافق مهم، دو طرف وارد مرحلهای پیچیدهتر یعنی مذاکرات هستهای خواهند شد؛ موضوعی که بهمراتب دشوارتر از مسئله تردد کشتیها در هرمز است و میتواند، تصویر روشنتری از آینده روابط ایران و آمریکا و مسیر تحولات منطقه ارائه دهد.
