در مجموع، شاخص کل از پایان معاملات شنبه تا پایان سهشنبه حدود ۲۱۶ هزار واحد، معادل نزدیک به ۳.۹ درصد رشد کرد؛ رشدی که در کنار رکوردشکنی ارزش معاملات و ورود قابل توجه پول حقیقی، معادلات بازار سهام را وارد مرحله تازهای کرده است. با این حال، خروج سنگین پول حقیقی در یکی از روزهای معاملاتی نشان داد که در کنار تقاضای قدرتمند، بخشی از معاملهگران نیز در حال شناسایی سود و ارزیابی دوباره چشمانداز بازار هستند.
اکنون سؤال مهم برای بورس تهران این است که روند صعودی اخیر تا چه اندازه از سودآوری و ارزندگی شرکتها نشأت میگیرد و چه میزان از آن تحت تأثیر نرخ ارز، انتظارات تورمی و موج نقدینگی شکل گرفته است؟ آیا پول حقیقی واردشده میتواند در بازار بماند یا با نخستین موج ریسک سیاسی و اصلاح قیمتها از بورس خارج خواهد شد؟ و مهمتر از همه، آیا شاخص کل در ادامه مسیر ظرفیت عبور از مرزهای جدید را دارد؟ بورس در فاز جدید؛ تقاضا تقویت شد
بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه، با اشاره به روند معاملات بورس در هفته اخیر گفت: «در هفته اخیر بورس نشانههای قدرتمندی از تقویت تقاضا، رکوردشکنی ارزش معاملات و ورود پول حقیقی نشان داده است. روز ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ ارزش معاملات خرد با ثبت حدود ۶۵.۶ همت رکورد زد و در ۱۷ مرداد نیز حدود ۹ همت پول حقیقی وارد بازار شد. این اعداد را میشود نشانهای جدی از افزایش توجه سرمایهگذاران به سهام دانست.»
او افزود: «ترکیبی از جهش سودآوری شرکتها، انتظارات تورمی، رشد نرخ ارز و عقبماندگی بازار سرمایه نسبت به تورم از مهمترین دلایل افزایش توجه سرمایهگذاران به بازار است. از نظر بنده، فعلاً بازار در فاز تطبیق با سطح جدید ارز قرار دارد و هنوز کاملاً به تعادل جدید نرسیده است.»
این تحلیل از آن جهت اهمیت دارد که رشد اخیر بورس صرفاً در افزایش شاخص کل خلاصه نشده و همزمان با افزایش ارزش معاملات و جابهجایی قابل توجه نقدینگی همراه بوده است. در چنین شرایطی، رفتار پول حقیقی و کیفیت تقاضا میتواند تصویر دقیقتری از قدرت روند فعلی ارائه کند. فاصله دلار آزاد و حواله؛ سیگنال مهم برای بورس
اکبرپور با اشاره به فاصله نرخ دلار حواله و آزاد اظهار کرد: «وقتی دلار حواله در محدوده ۱۵۵ هزار تومان و دلار آزاد در حدود ۱۸۸ هزار تومان قرار دارد و فاصله آنها نزدیک ۲۰ درصد است، هنوز جا برای همگرایی و تعدیل انتظارات وجود دارد. در چنین فضایی، صنایع آلومینیوم، روی، مس و برخی سیمانیهای صادراتی شرق میتوانند از محل ارزندگی ارزی و اثر نرخ تسعیر، پتانسیل بیشتری داشته باشند.»
او ادامه داد: «در کنار آن، گروههای دارویی، غذایی، بانکیها، سرمایهگذاریها و فرآوردههای نفتی هم از منظر ترکیب بنیادی و موقعیت قیمتی، هنوز در کانون توجه قرار دارند.»
به این ترتیب، از نگاه این کارشناس، اثر نرخ ارز بر بورس فقط به شرکتهای صادراتی محدود نمیشود. نرخ ارز از یک سو مستقیماً بر درآمد و سودآوری شرکتهای صادراتمحور اثر میگذارد و از سوی دیگر با تغییر انتظارات تورمی، بر ارزشگذاری داراییها و رفتار سرمایهگذاران نیز اثرگذار است.
پول حقیقی؛ مهمان چندروزه یا سرمایه ماندگار؟
یکی از مهمترین موضوعات در معاملات اخیر، رفتار پول حقیقی بوده است. ورود حدود ۹ هزار میلیارد تومان پول حقیقی در شنبه، در کنار خروج سنگین پول در یکشنبه، نشان داد که بازار همچنان با ترکیبی از سرمایهگذاری و نوسانگیری مواجه است.
اکبرپور درباره ورود پول حقیقی به بازار سرمایه نیز گفت: «دادههای اخیر بیشتر از آنکه فقط یک نوسان کوتاهمدت باشد، نشانه تغییر تدریجی نگاه به بورس است. با این حال، نباید آن را بهصورت مطلق تعبیر کرد؛ بخشی از این جریان میتواند کوتاهمدت و نوسانگیری باشد، اما با توجه به انتظارات تورمی ماههای آتی، احتمال رشد دلار و بهتبع آن بهبود سودآوری شرکتها، میشود گفت پول واردشده فقط مهمان چندروزه نیست و ظرفیت ماندگاری بیشتری دارد.»
این دیدگاه در حالی مطرح میشود که بازار سهام پس از ثبت رشدهای سریع، طبیعتاً با موجهایی از شناسایی سود مواجه خواهد شد. بنابراین برای تشخیص قدرت روند، تنها میزان ورود پول در یک روز اهمیت ندارد و تداوم آن در چندین روز معاملاتی، در کنار حفظ ارزش معاملات، اهمیت بیشتری پیدا میکند. ریسک سیاسی هنوز مهمترین تهدید بازار است
اکبرپور درباره ریسکهای پیش روی بازار اظهار کرد: «از نظر ریسک، فعلاً آلارم خاصی برای خروج گسترده از بازار یا استراحت بلندمدت دیده نمیشود. مهمترین متغیر تهدیدکننده همچنان ریسک سیاسی و اما و اگرهای افزایش مجدد تنشها است.»
او افزود: «اگر این فرض تغییر کند، نخستین جایی که آسیب میبیند معمولاً نمادهای شاخصساز، دلاری و گروههای صادراتمحور هستند، چون انتظارات رشد ارز و سودآوری در آنها سریعتر قیمتگذاری میشود و سریعتر هم تحت فشار قرار میگیرد.»
بنابراین بورس تهران در شرایط فعلی در برابر تحولات سیاسی حساس است. هرگونه تغییر در فضای سیاسی میتواند انتظارات مربوط به نرخ ارز، تورم و سودآوری شرکتها را تغییر دهد و بهسرعت در قیمت سهام منعکس شود. بورس ۱۴۰۵ با حباب سال ۱۳۹۹ فرق دارد
این کارشناس بازار سرمایه درباره وضعیت بنیادی بازار نیز گفت: «از نظر بنیادی، شاخص کل در این محدوده هنوز جذاب تلقی میشود. باید توجه داشت که بازار امروز اصلاً با سال ۱۳۹۹ و حبابهای آن دوره قابل مقایسه نیست؛ آن زمان بخش بزرگی از بازار روی انتظارات غیرواقعی میچرخید، اما هماکنون تعداد قابلتوجهی از نمادها P/E آیندهنگر زیر ۴ و ۵ واحد دارند.»
به گفته او، «بنابراین از منظر ارزندگی، بازار هنوز جا دارد، هرچند این به معنی نبود اصلاحهای مقطعی نیست. نشانههای هشدار بیشتر باید در فشار بر ارزش معاملات، خروج چندروزه پول حقیقی، رشد غیرعادی نسبتهای ارزندگی بدون پشتوانه سود و کاهش همزمان شتاب سودآوری دیده شود.»
این بخش از تحلیل اکبرپور نشان میدهد که از نگاه او، افزایش شاخص کل بهتنهایی برای تشخیص حبابی بودن بازار کافی نیست. نسبت قیمت به سود، میزان سودآوری شرکتها، ارزش معاملات و جریان نقدینگی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. نسخه برای تازهواردهای بورس
اکبرپور درباره نحوه ورود سرمایهگذاران تازهوارد به بورس نیز گفت: «اگر بخواهم برای سرمایهگذار تازهوارد نسخه عملی بدهم، پاسخ من "همهچیز یا هیچچیز" نیست. بهتر است پرتفوی بهینه چیده شود: حدود ۷۰ درصد سهام و ۳۰ درصد سایر داراییهای تورممحور مثل صندوقهای طلا. این ترکیب هم از رشد احتمالی بورس بهره میبرد و هم در برابر شوکهای تورمی و سیاسی، ضربهگیر ایجاد میکند.»
او ادامه داد: «برای ورود تازهواردها، گروههای دارویی، غذایی، بانکی، سرمایهگذاری و فرآوردههای نفتی مناسبتر بهنظر میرسند و در بخش ارزمحورها هم آلومینیوم، روی، مس و برخی سیمانیهای صادراتی میتوانند گزینههای جذابتری باشند.»
در واقع توصیه این کارشناس، ورود یکباره و متمرکز سرمایهگذاران تازهوارد به یک گروه یا صنعت خاص نیست، بلکه بر تشکیل پرتفوی متنوع و ترکیب داراییها تأکید دارد. این رویکرد میتواند ریسک ناشی از نوسانات شدید یک بازار یا یک گروه خاص را کاهش دهد. قله بعدی بورس؛ ۶.۵ میلیون واحد؟
اکبرپور درباره چشمانداز بورس در ماههای آینده گفت: «سناریوی صعودی این است که با تداوم ورود نقدینگی و حفظ فضای انتظارات، شاخص کل ظرفیت حرکت به سمت ۶.۵ میلیون واحد را داشته باشد، هرچند در این مسیر استراحتهای مقطعی و نوسان طبیعی خواهد داشت.»
او در تشریح سناریوی اصلاحی نیز اظهار کرد: «اگر جریان پول ضعیف شود یا ریسک سیاسی دوباره بالا برود، بازار ابتدا وارد یک فاز استراحت کوتاهمدت میشود و بعد حمایتهای بعدی را میسنجد.»
بر این اساس، حتی در سناریوی صعودی نیز حرکت بورس به سمت سطوح بالاتر، لزوماً یک مسیر مستقیم و بدون اصلاح نخواهد بود. بازار میتواند در مسیر صعود با دورههای شناسایی سود و جابهجایی نقدینگی میان صنایع مواجه شود.
دو متغیر اصلی بورس در هفتههای آینده
این کارشناس بازار سرمایه در پایان با اشاره به مهمترین متغیرهای اثرگذار بر بورس گفت: «اگر بخواهیم فقط مهمترین متغیرهای هفتههای آینده را نام ببریم، نرخ ارز و متغیرهای سیاسی در صدر قرار میگیرند. نرخ ارز همچنان اصلیترین محرک بازار است، چون هم بر انتظارات تورمی اثر میگذارد، هم سودآوری شرکتهای صادراتی را تغییر میدهد و هم بر سطح ارزشگذاری سهام اثر مستقیم میگذارد.»
اکبرپور تأکید کرد: «در کنار آن، ریسکهای سیاسی نیز همچنان تعیینکننده هستند و هرگونه کاهش یا افزایش تنش میتواند مسیر بازار را بهسرعت تغییر دهد. بنابراین، در مقطع فعلی، بورس بیش از هر چیز به رفتار دلار و تحولات سیاسی واکنش نشان میدهد.»
در مجموع، بورس تهران در فاصله ۱۷ تا ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ با رشد نزدیک به ۳.۹ درصدی شاخص کل، ثبت رکوردهای جدید، افزایش ارزش معاملات و نوسان قابل توجه جریان پول حقیقی، یکی از مهمترین مقاطع صعودی خود را پشت سر گذاشت. با این حال، مسیر پیشروی بازار همچنان به کیفیت و تداوم نقدینگی، نرخ ارز، سودآوری شرکتها و فضای سیاسی وابسته است.
از یک سو، ورود پول حقیقی و رکورد ارزش معاملات میتواند نشانه تقویت تقاضا و تغییر نگاه سرمایهگذاران به بورس باشد و از سوی دیگر، خروج سنگین پول در برخی روزها نشان میدهد که بازار همچنان مستعد شناسایی سود و اصلاحهای مقطعی است. در چنین شرایطی، مرز میان یک روند صعودی پایدار و یک موج کوتاهمدت، بیش از هر چیز در رفتار نقدینگی، ارزش معاملات و واکنش بازار به نرخ ارز و تحولات سیاسی مشخص خواهد شد.
سناریوی صعودی مورد اشاره این تحلیلگر بازار سهام، حرکت شاخص کل به سمت ۶.۵ میلیون واحد است؛ سناریویی که تحقق آن به تداوم ورود نقدینگی و حفظ فضای انتظارات وابسته خواهد بود. در مقابل، افزایش ریسک سیاسی یا تضعیف جریان پول میتواند بازار را ابتدا وارد فاز استراحت و سپس درگیر آزمون حمایتهای جدید کند. بنابراین، بورس تهران در مقطع فعلی در نقطهای قرار گرفته که هم ظرفیت ادامه صعود را دارد و هم بهشدت به رفتار دلار، نقدینگی و تحولات سیاسی حساس است.
