به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، در مکه جایی که نامش برای جهان اسلام بیش از هر پایتخت و مقر نظامی دیگری بار معنایی دارد، سه کشور دور یک میز نشستند تا از یک پیمان دفاعی تازه سخن بگویند. پیمانی که قرار است اگر به یکی از آنها حمله شد دو کشور دیگر نیز آن را حملهای علیه خود تلقی کنند.
هفتم اوت 2026، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه «توافق دفاعی مشترک مکه» را امضا کردند. توافقی که بر اساس آن حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به همه اعضا تلقی میشود و سه طرف متعهد به تقویت همکاریهای دفاعی و بازدارندگی مشترک شدهاند. مقامهای سه کشور تأکید کردهاند که این توافق ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی طراحی نشده است.
اما پشت این عبارتهای دیپلماتیک یک سؤال مهمتر وجود دارد: آیا آنچه در مکه امضا شد، آغاز شکلگیری یک اتحاد نظامی واقعی است یا بار دیگر یکی از همان ائتلافهایی که در سالهای گذشته با سروصدای سیاسی و رسانهای متولد شدند اما هنگام آزمون واقعی فاصله میان بیانیه و میدان را آشکار کردند؟ برای پاسخ به این سؤال کمی به عقب برمی گردیم.
توافقی که یکشبه متولد نشد
توافق مکه را نمیتوان اتفاقی جدا از روابط امنیتی عربستان و پاکستان دانست. دو کشور دهههاست در حوزه نظامی با یکدیگر همکاری میکنند؛ از آموزش نیروهای سعودی گرفته تا حضور نظامیان پاکستانی در عربستان و برگزاری رزمایشهای مشترک. همکاری دفاعی دو کشور حتی به دهههای 1960 و 1970 بازمیگردد و در سال 1982 با یک توافق مهم نظامی وارد مرحلهای گستردهتر شد. در دورههایی هم هزاران نیروی پاکستانی در عربستان حضور داشتهاند.
سپتامبر 2025، این رابطه قدیمی شکل حقوقی تازهای پیدا کرد. محمد بن سلمان و شهباز شریف در ریاض «توافق راهبردی دفاع متقابل» را امضا کردند. توافقی که در آن هم تصریح شده بود تجاوز به یکی از دو کشور، تجاوز به هر دو تلقی خواهد شد. از این منظر، توافق مکه را باید مرحله بعدی یک روند دانست نه یک اتفاق ناگهانی.
پاکستان برای عربستان چه دارد؟ ارتشی بزرگ، تجربه چند دهه همکاری نظامی با ریاض و مهمتر از همه، جایگاهی ویژه در معادلات بازدارندگی منطقهای. ترکیه هم در سالهای اخیر همکاری دفاعی خود با پاکستان را در حوزههایی مانند آموزش، صنایع دفاعی، هوافضا، پهپاد و همکاریهای دریایی …
