به گزارش اینتیتر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آغاز کارزاری تازه برای انزوای اقتصادی ایران خبر داد و تهدید کرد کشورهایی که به هر شکل به اقتصاد ایران کمک کنند یا با تهران روابط تجاری داشته باشند، با «پیامدهای اقتصادی سنگین» مواجه خواهند شد.
به گزارش گاردین، ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «امروز اعلام میکنم شدیدترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است، آغاز خواهد شد.»
او مدعی شد هر کشوری که اجازه دهد نهادهای مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی آن «هر نوع راه نجاتی» برای ایران فراهم کنند، خود نیز با تبعات اقتصادی سنگینی روبهرو خواهد شد.
با این حال، ترامپ در پیام خود توضیحی درباره جزئیات این اقدامات، نحوه اجرای آنها یا کشورهایی که ممکن است هدف این فشارها قرار بگیرند، ارائه نکرد.
این موضعگیری در شرایطی مطرح شده که جنگ میان آمریکا و ایران وارد نزدیک به ششمین ماه خود شده و ترامپ همزمان با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا، با فشارهای داخلی درباره هزینههای این درگیری مواجه است.
ماه گذشته، رئیسجمهور آمریکا پس از دو هفته حملات شبانه، دستور توقف حملات علیه ایران را صادر کرد؛ حملاتی که بنا بر گزارشها نتوانست مقامهای تهران را به بازگشت به میز مذاکره وادار کند. همچنین گزارشهایی منتشر شد که ادامه این عملیات نظامی، ذخایر آمریکا از برخی مهمات کلیدی را کاهش داده است.
بر اساس گزارشها، مشاوران پنتاگون نیز به ترامپ اعلام کرده بودند که آمریکا بخش عمده فهرست اهداف خود در ایران را مورد حمله قرار داده و عملیات نظامی به محدودیتهای اثربخشی خود رسیده است.
در هفتههای اخیر، کاخ سفید نشانههایی از تغییر رویکرد و تمرکز بیشتر بر اعمال فشار اقتصادی علیه ایران نشان داده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد واشنگتن تلاشهای خود برای منزوی کردن اقتصادی ایران را افزایش خواهد داد.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز ماههاست عملیاتی با عنوان «خشم اقتصادی» را دنبال میکند که هدف آن قطع منابع مالی ایران از طریق تحریمهای هدفمند عنوان شده است. همزمان، محاصره دریایی در تنگه هرمز نیز با هدف جلوگیری از صادرات نفت ایران دنبال میشود؛ صادراتی که نقش مهمی در تأمین منابع اقتصادی کشور دارد.
اقتصاد ایران پیش از این نیز با مجموعه گستردهای از تحریمهای آمریکا و کشورهای غربی روبهرو بوده است؛ تحریمهایی که طی سالهای گذشته توانایی ایران برای فروش نفت و فعالیت در بازارهای مالی بینالمللی را محدود کردهاند.
با این حال، کارشناسان معتقدند ایران در طول سالهای گذشته راههایی برای سازگاری با تحریمها پیدا کرده و از جمله از شبکهای پیچیده از نفتکشها برای ادامه صادرات نفت استفاده کرده است.
ترامپ در پیام خود همچنین فهرستی از فعالیتهایی را مطرح کرد که به گفته او باید فوراً متوقف شوند؛ از جمله «قاچاق نفت، خطوط مبادله، انتقال پول نقد، صرافیها، ثبت کشتیها و شرکتهای پوششی».
لحن این اظهارات این احتمال را مطرح کرده است که دولت آمریکا در حال بررسی اعمال تحریمهای ثانویه علیه کشورهایی باشد که نفت ایران را خریداری میکنند. با این حال، چنین اقدامی میتواند آمریکا را وارد رویارویی تازهای با چین کند؛ کشوری که بزرگترین شریک تجاری ایران به شمار میرود.
گریگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، در این باره گفت هرگونه اقدام اقتصادی جدید آمریکا احتمالاً باید شرکای تجاری ایران را هدف قرار دهد. به گفته او، اعمال چنین فشاری علیه چین، کشوری که نقش مهمی در آینده اقتصادی ایران دارد، برای واشنگتن کار سادهای نخواهد بود.
این مسئله از آن جهت پیچیدهتر میشود که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، قرار است ماه آینده به آمریکا سفر کند و همین موضوع میتواند تلاش واشنگتن برای هدف قرار دادن واردات نفت ایران توسط پکن را دشوارتر کند.
محمد مخبر، مشاور رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز روز سهشنبه اعلام کرد فشارهای نظامی و تحریمها نمیتواند اراده ایران را در هم بشکند. او همچنین تأکید کرد تهران همچنان برای گفتوگو با آمریکا آمادگی دارد، اما مذاکره را با تسلیم شدن اشتباه نخواهد گرفت.
در تحول دیگری، امارات متحده عربی روز سهشنبه اعلام کرد تمامی فعالیتهای تجاری، مبادلات بازرگانی و تراکنشهای مالی خود با ایران را به حالت تعلیق درمیآورد. این کشور اعلام کرد پس از شناسایی دو موشک که مدعی شده از ایران شلیک شدهاند، این تصمیم را اتخاذ کرده است. تهران این ادعا را بیاساس دانست.
امارات پیش از آغاز جنگ، یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران محسوب میشد و بیش از ۳۰ درصد از واردات ایران از طریق این کشور تأمین میشد.
ترامپ همچنین روز چهارشنبه مدعی شد کشتیهای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که متحد آمریکا هستند، با وجود تهدیدهای ایران علیه کشتیرانی، همچنان از تنگه هرمز عبور میکنند.
رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد ارتش این کشور در تأمین امنیت عبور کشتیها در تنگه هرمز نقش دارد و گفت در حال حاضر تعداد زیادی کشتی از این آبراه عبور میکنند.
بر اساس گزارش آکسیوس، نیروهای آمریکایی در هفتههای اخیر هر شب عبور حدود ۱۵ تا ۲۰ کشتی را به داخل و خارج از تنگه هرمز تسهیل کردهاند. این کشتیها در مجموع حدود نیمی از حجم انتقال روزانه نفت پیش از آغاز جنگ را جابهجا میکنند.
با این حال، این آمار مورد تردید برخی منابع قرار گرفته و دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد میزان تردد از تنگه هرمز همچنان پایین است.
دنی سیترینوویچ، رئیس سابق بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، با اشاره به گزارش آکسیوس، این تحول را از نظر عملیاتی مهم دانست، اما درباره توانایی دولت آمریکا برای ادامه چنین عملیاتی در بلندمدت ابراز تردید کرد.
او همچنین تأکید کرد که افزایش فشارهای اقتصادی و نظامی، لزوماً ایران را به تسلیم یا تغییر اساسی در مواضع خود در مذاکرات وادار نخواهد کرد.
به نظر میرسد تهدید جدید ترامپ علیه شرکای تجاری ایران، در صورت تبدیل شدن به یک سیاست اجرایی مشخص، مرحله تازهای از فشار اقتصادی واشنگتن علیه تهران را رقم بزند؛ مرحلهای که این بار نه فقط ایران، بلکه کشورها و شرکتهایی را هدف قرار میدهد که همچنان در شبکه تجاری و مالی ایران حضور دارند. چنین رویکردی میتواند بهویژه روابط آمریکا با چین و دیگر شرکای اقتصادی ایران را وارد دورهای پرتنشتر کند؛ چون ظاهراً تحریم کردن یک کشور کافی نبوده و حالا نوبت رسیده هزینه تجارت با آن کشور هم به مسئلهای بینالمللی تبدیل شود.
