بازار برنج ایرانی در مردادماه ۱۴۰۵ به نقطهای رسیده است که دیگر نمیتوان آن را صرفاً با یک نگاه آماری یا یک تکگزاره توصیف کرد؛ مردمی که هر روز با انتخابهای غذایی خود به این بازار شکل میدهند، این روزها بیش از هر زمان دیگری با پرسشهایی روبهرو هستند که پاسخهایشان به ستونهای مختلف زندگی روزمره گره خورده است.
از خانوارهایی که برنج خوشعطر شمالی را جزو جداییناپذیر سفره میدانند تا آنهایی که به ناچار به سمت ارقام اقتصادیتر کشیده شدهاند، همگی در یک نقطه مشترکاند: سبد خرید آنها امسال دیگر آن سبد سالهای گذشته نیست و تغییر در قیمت انواع برنج ایرانی، به معادلهای تبدیل شده است که کمتر خانهای در کشور میتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد.
در همین بستر، بررسی میدانی قیمتها نشان میدهد که بازار برنج از یک ثبات کاذب فاصله گرفته و میان ارقام مختلف، فاصلههایی شکل گرفته است که معنای دقیقاش را باید در رفتار تولیدکننده، حلقه توزیع و نهایتاً انتخاب مصرفکننده جستوجو کرد.
با این حال، تحلیل این بازار تنها از منظر قیمت و سلیقه کافی نیست. پشت هر کیلوگرم برنجی که امروز روی قفسه فروشگاهها مینشیند، زنجیرهای از عوامل نهفته است که از میزان بارندگی و کیفیت آب در مزارع گیلان و مازندران شروع میشود و به هزینههای بذری، کودی، دستمزد کارگری و نهایتاً فرآوری و بستهبندی میرسد.
در این میان، نقش واسطهها و انبارداران و بهطور کلی حلقه توزیع، نقشی است که در سالهای اخیر بیش از گذشته زیر ذرهبین قرار گرفته است.
هرگونه اختلال در این حلقه، چه بهخاطر افزایش هزینه حملونقل باشد، چه بهخاطر احتکار روانی یا رفتارهای سفتهبازانه، بهسرعت در نرخ نهایی خود را نشان میدهد و همین موضوع است که کارشناسان بازار را به این جمعبندی میرساند: ثبات قیمت برنج ایرانی، بیش از آنکه در مزرعه رقم بخورد، در زنجیره توزیع تعیین میشود.
بر اساس آخرین نرخهای اعلام شده در بازار برنج، قیمت انواع برنج ایرانی به شرح زیر است:
«برنج فجر سوزنی آبخوان» به ازای هر ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به فروش میرسد. همچنین، «برنج صدری اشرافی ممتاز فریدونکنار شاهی» به وزن ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۵ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان عرضه میشود.
کیسه ۱۰ کیلویی «برنج ساده شیرودی گیلان آقای برنج» نیز با قیمت ۴ میلیون و ۶۴۵ هزار تومان در بازار موجود است. همچنین، «برنج هاشمی گیلان نیلآی» به ازای هر ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۵ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان در دسترس خریداران قرار دارد.
بازار برنج ایرانی در مردادماه ۱۴۰۵ در یک وضعیت گذار به سر میبرد؛ گذاری از یک بازار نسبتاً پایدار با قواعد مشخص به بازاری که هر لحظه ممکن است تحت تأثیر عوامل بیرونی و درونی جابهجا شود.
آنچه این روزها بیش از هر چیز به چشم میآید، شکلگیری یک شکاف قیمتی معنادار میان ارقام ممتاز و اقتصادی است؛ شکافی که اگر ادامه یابد، میتواند ترکیب سبد مصرفی خانوار را در ماههای آینده بهطور جدی تغییر دهد و در نهایت، معادله عرضه و تقاضا را در یکی از مهمترین بازارهای محصولات استراتژیک کشور بازتعریف کند.
در چنین شرایطی، نقش تولیدکننده، نگاه نظارتی نهادهای مسئول و انتخاب آگاهانه مصرفکننده، سه ضلع مثلثی است که آینده این بازار را رقم خواهد زد.
