اگر امروز چهار کاربر اینترنت در ایران کنار هم بنشینند، به احتمال زیاد سه نفر از آنها قبل از باز کردن هر برنامهای، اول فیلترشکن خود را روشن میکنند.این فقط یک حدس نیست؛ نتیجه تازهترین نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، ایسپاست.بر اساس این نظرسنجی، ۷۴.۴ درصد کاربران اینترنت در ایران از فیلترشکن یا VPN استفاده میکنند.یعنی استفاده از VPN دیگر یک رفتار خاص یا مخصوص متخصصان فناوری نیست؛ به بخشی از زندگی روزمره میلیونها ایرانی تبدیل شده است.تا چند سال پیش، فیلترشکن ابزاری بود که بعضی افراد برای دسترسی به چند سایت یا شبکه اجتماعی از آن استفاده میکردند. اما امروز برای بسیاری از مردم، روشن کردن VPN اولین قدم ورود به اینترنت است.این تغییر فقط به دسترسی به اینستاگرام یا تلگرام محدود نمیشود؛ بلکه شکل استفاده از اینترنت را هم تغییر داده است.وقتی یک فیلترشکن روشن میشود، کاربر فقط به یک برنامه دسترسی پیدا نمیکند؛ مسیر ارتباطی او تغییر میکند و وارد فضای بسیار گستردهتری از اینترنت میشود.همین موضوع، بهویژه برای کودکان و نوجوانان اهمیت بیشتری پیدا میکند. چون خانوادهای که فقط میخواهد فرزندش از یک پیامرسان یا سرویس آموزشی استفاده کند، ناخواسته امکان دسترسی او به طیف وسیعتری از محتوا را هم فراهم میکند.اما این تنها پیامد ماجرا نیست.استفاده گسترده از VPN، یک بازار بزرگ هم ایجاد کرده است؛ بازاری که هزاران فروشنده در آن انواع اشتراکهای فیلترشکن را عرضه میکنند.برآوردها نشان میدهد گردش مالی این بازار به چندین هزار میلیارد تومان میرسد، هرچند آمار رسمی دقیقی از اندازه آن وجود ندارد.در کنار این، کارشناسان امنیت سایبری هم هشدار میدهند که بسیاری از کاربران از برنامههای رایگان یا ناشناس استفاده میکنند؛ برنامههایی که ممکن است خطراتی برای حریم خصوصی و امنیت اطلاعات کاربران به همراه داشته باشند.اما شاید جالبترین بخش نظرسنجی ایسپا، سؤال دیگری باشد.وقتی از مردم پرسیده شده مهمترین اولویت برای بهبود وضعیت اینترنت چیست، بیشتر کاربران پاسخ دادهاند که اولویتشان رفع فیلتر نیست.
۵۶.۹ درصد گفتهاند افزایش سرعت و کیفیت اینترنت مهمترین مطالبه آنهاست، در حالی که فقط ۲۱.۵ درصد، کاهش یا رفع فیلترینگ را به عنوان اولویت اول انتخاب کردهاند.به بیان دیگر، کاربران امروز فقط درباره دسترسی به اینترنت صحبت نمیکنند؛ بلکه از کیفیت تجربه اینترنت هم ناراضی هستند.ایسپا همچنین میگوید بیش از ۶۰ درصد مردم با ارائه اینترنت بدون محدودیت برای گروههای خاص مخالفاند و معتقدند دسترسی به اینترنت باید برای همه یکسان باشد.شاید مهمترین پیام این نظرسنجی همین باشد؛ اینکه اینترنت در ایران دیگر فقط موضوع باز یا بسته بودن چند پلتفرم نیست. امروز کیفیت، امنیت، عدالت در دسترسی و حتی نحوه استفاده نسل جدید از اینترنت، به بخشی از مهمترین چالشهای زندگی دیجیتال ایرانیان تبدیل شده است.
