بحران اقتصادی و تورم افسارگسیخته در سالهای اخیر، بخشهای مختلف تولیدی را در ایران متاثر کرده است، اما در این میان، فرهنگ و مشخصا صنعت نشر با یکی از عمیقترین و هولناکترین دورانهای حیات خود مواجه شده است. افزایش لحظهای قیمت مواد اولیه به ویژه کاغذ، زینک و ملزومات چاپ، هزینههای سرسامآور لیتوگرافی و صحافی، و کاهش شدید قدرت خرید مردم، دست به دست هم دادهاند تا کتاب تولیدی در کشور گامبهگام از سبد کالاهای اساسی و حتی فرهنگی خانوادهها حذف شود.
گزارشهای میدانی و آمارهای رسمی نشان میدهند که تعادل میان هزینه و فایده در زنجیره تولید کتاب به طور کامل از بین رفته و ناشران مستقل و کوچک، بیش از هر زمان دیگری در تاریخ معاصر، در آستانه ورشکستگی، تغییر کاربری یا تعطیلی مطلق قرار گرفتهاند. در این وضعیت، نه تنها چرخه اقتصادی کتاب فلج شده، بلکه ویترین کتاب فروشیها نیز تحت تاثیر پدیده تخفیفهای نجومی و قاچاق کتاب، اصالت خود را از دست داده است.
سقوط آزاد تیراژ کتاب و بحران تناسب هزینه و فایده
نگاهی به آمارهای رسمی حوزه نشر در سالهای اخیر عمق فاجعه را بیشتر نمایان میکند. در حالی که در دهههای گذشته تیراژ کتابهای عمومی در ایران عددی بین دو تا پنج هزار نسخه را ثبت میکرد، امروزه این رقم در روندی نزولی و نگران کننده به متوسط ۲۰۰ تا ۵۰۰ نسخه رسیده است. حتی در موارد متعددی، ناشران ناچار میشوند برای سنجش بازار یا کاهش ریسک سرمایه گذاری، اثر را با تیراژهای خندهدار دو رقمی یعنی حدود ۳۰ تا ۵۰ نسخه و به صورت دیجیتال چاپ کنند. این سقوط آزاد شمارگان کتاب، مستقیما به ناترازی شدید میان هزینههای تولید و درآمد حاصل از فروش بازمیگردد.
هزینههای ثابت پیش از چاپ مانند ترجمه، ویراستاری، نمونه خوانی و طراحی جلد، به طور ثابت بار مالی سنگینی را به ناشر تحمیل میکنند. زمانی که این هزینهها بر تعداد تیراژ پایینی نظیر ۲۰۰ نسخه تقسیم میشود، قیمت تمام شده هر جلد کتاب به شکلی سرسامآور افزایش مییابد. در نتیجه، ناشر ناچار است قیمتی روی پشت جلد درج کند که برای مخاطب عمومی تکان دهنده و غیرقابل تحمل است. این مارپیچ نزولی سبب میشود که قیمت بالا، خریدار را فراری دهد و فرار خریدار، تیراژ نوبتهای بعدی را پایینتر بیاورد تا جایی که عملا تولید اثر جدید یا بازنشر آثار …
