«تابستان ۶۹» نوشته مرتضی سرهنگی از همین نقطه به جنگ نگاه میکند؛ از لحظهای که رزمنده دیگر در موقعیت جنگیدن نیست و ناگهان وارد جهانی ناشناخته میشود؛ جهانی که در آن، اسارت، انتظار، دوری از خانواده و تلاش برای حفظ هویت انسانی به بخش جداییناپذیر زندگی تبدیل میشود.
سرهنگی برای رسیدن به این روایتها مسیر سادهای را انتخاب نکرده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره کتاب، او برای تدوین «تابستان ۶۹» ۳۶۰ کتاب با محوریت اسارت رزمندگان را مطالعه کرده و از میان آنها ۴۰ خاطره از لحظه اسارت مردان و زنان ایرانی را برگزیده است.
همین عددها نشان میدهد که «تابستان ۶۹» تنها گردآوری چند خاطره پراکنده نیست؛ بلکه حاصل جستوجو در حجم قابل توجهی از ادبیات اسارت است. انتخاب ۴۰ روایت از میان صدها منبع، در واقع تلاشی برای پیدا کردن لحظههایی است که بتوانند تجربه اسارت را از زاویهای انسانی و ملموس به مخاطب امروز منتقل کنند. لحظهای که همه چیز تغییر میکند
در روایتهای جنگ، معمولاً لحظه آغاز عملیات، پیروزی یا شهادت در مرکز توجه قرار میگیرد؛ اما اسارت نقطه دیگری از این تاریخ است. رزمندهای که اسیر میشود، نه به خانه بازگشته و نه دیگر در میدان نبرد حضور دارد. او در موقعیتی میان این دو قرار میگیرد؛ جایی که آیندهاش نامعلوم است.
اهمیت «تابستان ۶۹» نیز در همین تمرکز بر نقطه آغاز اسارت است. کتاب تلاش میکند مخاطب را به همان لحظه ببرد؛ لحظهای که یک رزمنده در چند ثانیه با واقعیتی تازه روبهرو میشود و باید با آن کنار بیاید.
این نگاه موجب میشود مخاطب، اسارت را نه تنها به عنوان یک «موضوع تاریخی»، بلکه به عنوان تجربهای انسانی ببیند؛ تجربهای که آثار آن میتواند سالها پس از پایان جنگ نیز همراه فرد باقی بماند.
یکی از ویژگیهای مهم آثار مرتضی سرهنگی، توجه به خاطرات و روایتهای انسانی جنگ است. او از چهرههای شناختهشده ادبیات مقاومت ایران است و در شکلگیری و گسترش فعالیتهای مربوط به خاطرات جنگ و اسارت نقش داشته است. گزارشهای منتشرشده نیز از سابقه او در راهاندازی و فعالیت دفتر ادبیات و هنر مقاومت و همچنین فعالیت در حوزه خاطرات اسارت حکایت دارد.
در «تابستان ۶۹» نیز همین رویکرد دیده میشود؛ جنگ در کتاب فقط مجموعهای از تاریخها، عملیاتها و موقعیتهای نظامی نیست، بلکه بستری است برای روایت آدمهایی که در دل آن، تجربههایی منحصربهفرد داشتهاند.
به همین دلیل، ارزش چنین آثاری فقط در ثبت خاطرات یک نسل خلاصه نمیشود. این کتابها بخشی از حافظه جمعی جامعه را ثبت میکنند؛ حافظهای که اگر روایت نشود، با گذشت زمان بخشی از جزئیات و احساسات آن از دست خواهد رفت. ۴۰ روایت از یک تجربه مشترک
«تابستان ۶۹» با وجود داشتن موضوعی مشترک، قرار نیست یک روایت یکدست و تکراری از اسارت ارائه کند. انتخاب ۴۰ خاطره از زنان و مردان ایرانی، این امکان را فراهم میکند که مخاطب با موقعیتهای مختلف و تجربههای متفاوت روبهرو شود.
هر روایت میتواند پنجرهای باشد به یک زندگی؛ زندگیای که در یک لحظه با اسارت تغییر کرده است.از این منظر، عنوان کتاب نیز معنادار است. «تابستان ۶۹» تنها یک تاریخ نیست؛ نشانهای است از یک دوره و یک موقعیت تاریخی که میتوانست برای افراد مختلف، خاطراتی کاملاً متفاوت رقم بزند.
کتاب از یک سو به گذشته نگاه میکند و از سوی دیگر، مخاطب امروز را با این پرسش روبهرو میسازد که انسان در سختترین شرایط چگونه میتواند هویت، امید و پیوند خود با زندگی را حفظ کند.
ادبیات اسارت در ایران طی سالهای گذشته آثار متعددی را دربر گرفته است؛ از خاطرات آزادگان تا پژوهشها و روایتهای مربوط به اردوگاههای عراق. با این حال، هر اثر تازه میتواند بخشی از این پازل بزرگ را کامل کند.
در «تابستان ۶۹»، تمرکز بر لحظه اسارت به کتاب هویتی متمایز میدهد. سرهنگی به جای آنکه تنها سالهای اسارت را مرور کند، مخاطب را به نقطهای میبرد که همه چیز از آنجا شروع شده است.
این انتخاب همچنین موجب میشود کتاب برای مخاطبی که شاید تجربه مستقیم جنگ و اسارت را نداشته باشد، قابل لمستر شود؛ زیرا روایت از یک مفهوم کلی فاصله میگیرد و به یک موقعیت انسانی مشخص نزدیک میشود.
به گزارش ایمنا، شاید بتوان «تابستان ۶۹» را کتابی درباره یک پرسش ساده اما عمیق دانست، اینکه وقتی یک انسان در یک لحظه همه چیزش را از دست میدهد، چگونه خودش را حفظ میکند؟
پاسخ این پرسش در میان ۴۰ روایتی که مرتضی سرهنگی انتخاب کرده، نهفته است؛ روایتهایی از آدمهایی که روزی در میانه جنگ اسیر شدند، اما خاطراتشان سالها بعد همچنان میتواند بخشی از حقیقت آن روزها را برای ما زنده نگه دارد.«تابستان ۶۹»؛ چهل روایت از لحظهای که جنگ برای یک انسان، شکل دیگری پیدا کرد. کد مطلب 996198
