روزنامه اطلاعات نوشت: پاسخ را نمیتوان در یک «بله» یا «خیر» خلاصه کرد. در بررسی رفتار چین باید میان موضع سیاسی دولت این کشور و رفتار اقتصادی بانکها، پالایشگاهها، شرکتهای کشتیرانی و بنگاههای تجاری چینی تفاوت گذاشت.موضع سیاسی پکن تا حد زیادی روشن است. چین با تحریمهای یکجانبه خارج از چارچوب شورای امنیت سازمان ملل موافق نیست و بر حل اختلافات از مسیر گفتوگو و دیپلماسی تأکید میکند. بنابراین بعید است دولت چین رسماً اعلام کند از سیاست فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران تبعیت خواهد کرد؛ بهویژه در شرایطی که رقابت چین و آمریکا به یکی از محورهای اصلی سیاست جهانی تبدیل شده است.
اما سیاست خارجی فقط بیانیه وزارت خارجه نیست. یک بانک چینی یا یک پالایشگاه هنگام تصمیمگیری درباره ادامه همکاری با ایران، هزینه و فایده اقتصادی را نیز محاسبه میکند. دسترسی به بازار آمریکا، نظام مالی بینالمللی، بیمه، حملونقل و خطر قرارگرفتن در فهرست تحریمهای ثانویه، همگی در این محاسبه نقش دارند.تجربه دورههای گذشته تحریم همین واقعیت را نشان داده است. بسیاری از بانکها و شرکتهای بزرگ چینی که ارتباط گستردهتری با نظام مالی بینالمللی دارند، در همکاری مستقیم با ایران محتاطتر شده اند. در مقابل، پالایشگاههای مستقل چین، بهویژه مجموعههای موسوم به «تیپات» در استان شاندونگ، در سالهای گذشته از خریداران مهم نفت ایران باقی مانده اند، زیرا میزان وابستگی آنها به بازار و نظام مالی آمریکا، با شرکتهای بزرگ دولتی یکسان نیست.
این دو رفتار الزاماً متناقض نیست؛ یکی بیانگر موضع سیاسی دولت چین و دیگری حاصل محاسبه ریسک یک بنگاه اقتصادی است .روابط تجاری و انرژی ایران و چین حتی در دورههای شدید فشار آمریکا متوقف نشد، اما شکل آن تغییر کرد. برخی شرکتها محتاطتر شدند، مسیرهای پرداخت پیچیدهتر شد و بخشی از تجارت به مجموعههایی منتقل شد که ارتباط کمتری با بازار آمریکا و نظام مالی غرب داشتند. …
