به گزارش ایرنا ، قلعه تاریخی ایرندگان در بخش ایرندگان شهرستان خاش، با معماری ویژه و قرار گرفتن در حاشیه رودخانه و میان نخلستانهای منطقه، یکی از ظرفیتهای شاخص تاریخی و گردشگری سیستان و بلوچستان به شمار میرود؛ بنایی که با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، همچنان نیازمند توجه جدیتر برای حفاظت، مرمت و معرفی ظرفیتهای آن است.
قلعه ایرندگان در روستای دهقلعه، بخش ایرندگان شهرستان خاش و در فاصله حدود ۶۵ کیلومتری این شهر قرار دارد؛ بنایی تاریخی که در کنار رودخانه ایرندگان و در میان چشمانداز طبیعی نخلستانهای منطقه واقع شده و از مهمترین جاذبههای تاریخی این بخش به شمار میآید.
این اثر تاریخی، ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شماره ۷۷۰۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اطلاعات موجود، مساحت قلعه را ۵۶۴ مترمربع اعلام کرده و بنای باقیمانده آن در سه طبقه شکل گرفته است.
آنچه قلعه ایرندگان را از بسیاری از بناهای تاریخی منطقه متمایز میکند، شیوه ساخت و سازمان فضایی آن است. بنای اصلی در قاعده، مستطیلی با ابعاد حدود ۳۶ در ۲۵ متر دارد و با افزایش ارتفاع، از حجم بنا کاسته شده است؛ شیوهای که در نهایت، ظاهری شبیه به مصطبه هرمی به بنا داده و به افزایش ایستایی دیوارهای قطور آن کمک کرده است.
ورودی قلعه از سمت شمالشرقی و از راه پلکان امکانپذیر بوده و پس از عبور از ورودی، مسیر دسترسی به حیاط مرکزی از طریق معبر و راهرویی تونلی به طول حدود ۱۶ و نیم متر انجام میشده است.
حیاط مرکزی، چاه آب و حدود ۱۰ اتاق کوچک و بزرگ، از دیگر بخشهای این مجموعه بودهاند و برای دسترسی به فضاهای حاکمنشین و بخشهای تابستانی نیز راهپلهای مخفی، کمعرض و با شیب زیاد در بنا تعبیه شده است. قلعهای با روایتهای تاریخی متفاوت
درباره پیشینه دقیق قلعه ایرندگان، میان اطلاعات رسمی ثبت اثر و برخی روایتهای محلی تفاوتهایی وجود دارد.
در فهرستهای مربوط به آثار تاریخی، این بنا به دوره قاجار نسبت داده شده است؛ با این حال، برخی روایتهای محلی، پیشینه قلعه را قدیمیتر دانسته و آن را مرتبط با دورههای پیش از قاجار میدانند.
از این رو، تعیین دقیق دوره ساخت قلعه نیازمند مطالعات باستانشناسی، معماری و بررسی اسناد تاریخی است و نمیتوان روایتهای شفاهی درباره قدمت آن را بدون پژوهش تخصصی، بهعنوان تاریخ قطعی بنا مطرح کرد. …
