مارکسیسم پس از مارکس

اما در اندیشه مارکس یک جابه‌جایی مهم وجود داشت که بعدها سرنوشت مارکسیسم را تحت تاثیر قرار داد. سرمایه‌داری در ابتدا موضوع تحلیل بود، اما به تدریج به موضوع دگرگونی تبدیل شد. مارکس تنها نمی‌خواست منطق سرمایه‌داری را توضیح دهد؛ او این نظام را در یک روایت تاریخی بزرگ قرار داد که در آن شیوه‌های تولید یکی پس از دیگری ظهور می‌کنند، تضادهای درونی خود را آشکار می‌سازند و زمینه گذار به مرحله بعدی را فراهم می‌کنند. هنگامی که چنین روایتی پذیرفته شود، اقتصاد دیگر صرفا دانشی برای فهم سازوکارهای تولید و مبادله نیست؛ بلکه می‌تواند به نظریه‌ای درباره جهت حرکت تاریخ تبدیل شود. همین نقطه آغاز حرکت مارکسیسم از نظریه اقتصادی به سوی فلسفه تاریخ و سپس سیاست انقلابی بود. …