دینداری‌ای که جایش را به طبقه داد

هر بار که از احمدآباد به پایین شهر مشهد حرکت می‌کنم، چیزی بیش از تغییر معماری و قیمت مسکن حس می‌کنم؛ گویی از یک اقلیم اجتماعی وارد اقلیمی دیگر می‌شوم. این تفاوت را اغلب با زبانی ساده‌انگارانه توضیح می‌دهند: پایین‌شهر دین‌دار است، بالاشهر بی‌دین. این تحلیل نه‌تنها سطحی است، بلکه از منظر جامعه‌شناسی دین، گمراه‌کننده هم هست. آنچه در بالاشهر مشهد رخ داده، افول دین نیست؛ جابه‌جایی کارکرد اجتماعی آن است.

در بافت‌ های  محله‌های سنتی پایین‌شهر، مسجد و حسینیه صرفاً مکان عبادت نیستند. آن‌ها گره‌گاه شبکه‌های اجتماعی‌اند؛ جایی که همسایه همسایه را می‌شناسد، هیئت محل کارکرد گروهای  اجتماعی غیررسمی دارد، و مناسکی مثل محرم یا اربعین و یا شهادت های مهم در مشهد مقدس، سرمایه اجتماعی محله را بازتولید می‌کنند. …