وقتی هرمز، پاناما را گران کرد

اقتصاددان ریچارد ولف در اظهارنظری که در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان هم پخش شد، گفت هزینه عبور از کانال پاناما از حدود ۵۵ هزار دلار به بیش از ۵ میلیون دلار رسیده و این افزایش را به اختلال در تنگه هرمز و درگیری با ایران ربط داد. این ادعا تا حد زیادی درست است، اما جزئیاتش مهم است.

رقم ۵.۵ میلیون دلار که ولف ذکر کرد، گردشدهٔ رکورد واقعی است. بالاترین مبلغ ثبت‌شده برای یک اسلات حراجی کانال پاناما حدود ۵.۳ میلیون دلار بود که شرکت کره‌ای SK Gas برای عبور نفتکش گاز مایع G. Spirit پرداخت کرد. پیش از آن هم رکورد ۴.۶ میلیون دلار ثبت شده بود. این مبالغ مربوط به تعرفه عادی عبور نیست. بیشتر کشتی‌ها از قبل نوبت رزرو می‌کنند و هزینه معمولی‌شان بسیار کمتر است. میلیون‌ها دلار فقط برای اسلات‌های فوری و اولویت‌دار در حراج روزانه پرداخت می‌شود؛ یعنی کشتی‌هایی که نمی‌خواهند روز‌ها در صف بمانند.

میانگین قیمت این حراجی‌ها از اکتبر ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ حدود ۵۵ هزار دلار بود. بعد از شروع درگیری و اختلال در تنگه هرمز، تقاضا جهش کرد و قیمت‌های اوج به میلیون‌ها دلار رسید.

ربط هرمز به پاناما مستقیم نیست. نفت خلیج فارس معمولاً از هرمز خارج می‌شود و مسیر پاناما برای آن منطقی نیست. وقتی عبور از هرمز ناامن یا محدود شد، عرضه نفت و گاز مایع خاورمیانه به آسیا کاهش یافت. خریداران آسیایی برای جبران کمبود به منابع جایگزین، به‌ویژه صادرات آمریکا از خلیج مکزیک روی آوردند. کوتاه‌ترین مسیر گاز مایع (LPG)، بخشی از LNG و برخی محموله‌های نفتی آمریکا به شرق آسیا از کانال پاناما می‌گذرد. در نتیجه تعداد کشتی‌های انرژی که می‌خواستند از پاناما رد شوند افزایش یافت.

همزمان خشکسالی ناشی از ال‌نینو سطح آب دریاچه‌های تغذیه‌کننده کانال را پایین آورد. مقامات پاناما تعداد عبور روزانه را محدود کردند و آبخور مجاز کشتی‌ها را کاهش دادند. ترکیب تقاضای بیشتر و ظرفیت کمتر باعث شلوغی شدید و جهش قیمت حراج شد.

این هزینه‌های بالاتر کشتیرانی در نهایت به قیمت کالا‌ها منتقل می‌شود. ولف نتیجه می‌گیرد که جنگ‌ها همیشه پیامد‌های پیش‌بینی‌نشده اقتصادی دارند و هزینه آنها فقط نظامی نیست. افزایش چندمیلیون‌دلاری یک عبور کانال، نمونه کوچکی از همین اثر دومینویی است. …