به گزارش رکنا، در بسیاری از خانههای تاریخی، بهویژه در بناهای سنتی ایران و دیگر سرزمینهای کهن، میتوان نقشهایی از پرندگان، شیرها، اسبها، مارها و دیگر حیوانات را روی در، کوبه، دستگیره و تزئینات فلزی مشاهده کرد؛ نقشهایی که هرکدام داستان، باور و نمادی ویژه در دل خود داشتند.
در گذشته، در ورودی نخستین بخشی از خانه بود که مهمان با آن روبهرو میشد. به همین دلیل، صاحبان خانه تلاش میکردند با استفاده از چوبهای نفیس، کندهکاری، فلزکاری و نقشهای نمادین، شکوه و شخصیت خانه خود را به نمایش بگذارند. در میان این تزئینات، شکل حیوانات و پرندگان جایگاه ویژهای داشت.
کوبههای در با شکل حیوانات
یکی از جذابترین بخشهای درهای قدیمی، کوبهها و حلقههای فلزی آنهاست. گاهی این کوبهها به شکل سر شیر، پرنده، ماهی یا دیگر جانوران ساخته میشدند. شیر در بسیاری از فرهنگها نماد قدرت، شجاعت و نگهبانی بود و قرار گرفتن سر شیر روی در، نوعی محافظت نمادین از خانه محسوب میشد.
پرندگان نیز نمادهایی متفاوت داشتند. کبوتر معمولاً نشانه صلح، عشق و آرامش بود و طاووس با زیبایی، شکوه و جاودانگی پیوند داشت. در برخی آثار تاریخی نیز مرغ، خروس یا پرندگان خیالی دیده میشوند که علاوه بر جنبه تزئینی، ریشه در باورهای فرهنگی و اسطورهای مردم داشتهاند.
چرا حیوانات روی در خانهها دیده میشدند؟
انسان از گذشته حیوانات را تنها موجوداتی طبیعی نمیدانست. بسیاری از جانوران در ذهن مردم دارای قدرتهای ویژه، پیامهای معنوی یا توانایی محافظت از انسان بودند. به همین دلیل، تصویر آنها وارد معماری، سفالگری، پارچهبافی و فلزکاری شد.
قرار دادن نقش حیوانات روی در ورودی میتوانست نمادی از:
محافظت از خانه و ساکنان آن
خوشیمنی و برکت
قدرت و ثروت صاحبخانه
عشق و آرامش
ارتباط با طبیعت
باورهای مذهبی و اسطورهای
باشد.
به بیان دیگر، درهای قدیمی فقط یک عنصر معماری نبودند؛ آنها گویی طلسمی نمادین برای نگهبانی از خانه به شمار میرفتند.
پرنده؛ پیامآور آزادی و زندگی
نقش پرندگان در معماری سنتی از جذابترین نقوش تزئینی است. پرنده برای انسان همیشه موجودی رازآلود بوده است؛ موجودی که میان زمین و آسمان حرکت میکند و به همین دلیل در بسیاری از فرهنگها نماد روح، آزادی و پیامآوری شناخته میشود. …
