فارسی؛ آهنگی پر شکوه

علی بهرامیان. هنوز سده دهم هجری چندان از نیمه نگذشته بود که شاعری دانشمند، وقتی بر دیوان خود دیباچه می‌نوشت، روزی را به یاد آورد که در «مکتبی»، «پری‌چهره‌ای» به او گفت: «مرا غزل‌های جانسوز عاشقانه فارسی می‌باید»؛ ملامحمد فضولی بغدادی (درگذشته۹۶۳ق)، که بیشتر عمر را در بغداد گذراند و به ترکی و عربی شعر می‌سرود و دیوان شعری هم به فارسی سروده است. 

در همان روزگار، جایی بسیار دورتر از خانه ملامحمد، در شبه‌قاره هند نیز، انبوهی از شاعران و دانشمندان پارسی‌گو بر یکدیگر سبقت می‌جستند تا با شعری نیکوتر و زیباتر، هرچه بیشتر در دربار فرمانروایان گورکانی و وزیران و سرداران و کارگزاران ایشان راهی بجویند و از حمایت و لطف آنان برخوردار شوند. در ماوراءالنهر و اران و شروان تا سرزمین‌های امپراتوری عثمانی و سرزمین‌های عربی هم، فارسی‌زبان ادب و فرهنگ بود و فرمانروایان عثمانی آن اندازه شعر فارسی سروده بودند که بتوان از شعر ایشان دیوان‌هایی ترتیب داد. …