به گزارش گروه رسانهای شرق،
علی بزمآمون-جامعهشناس، روانکاو و معمار: در سالهای اخیر، هشدارهای جدی درباره پیامدهای روانی شبکههای اجتماعی، از محافل علمی تا خانههای ایرانی رسوخ کرده است. پژوهشهای روانشناسی در ایران نشان میدهد حدود یکچهارم کاربران اینستاگرام در کشور، درجات شدیدی از اعتیاد به این پلتفرم را تجربه میکنند و پیامدهایی مثل افسردگی، اضطراب، انزوای اجتماعی و اختلال در خواب، گریبانگیر نسل نوجوان و جوان شده است. در این گزارش، نگاهی داریم به مکانیسم پاداش مغزی که شبکههای اجتماعی از آن سوءاستفاده میکنند و واکاوی میکنیم چرا در ایران خبری از یک نهاد متولی منسجم نیست و راهکارهای پیشگیرانه و درمانی فراتر از فیلترینگ، چگونه میتواند این بحران خاموش را مهار کند.
۱. مغز در تله پاداش؛ دوپامین و طراحی اعتیادآور
اتهام اصلی که این روزها علیه شبکههای اجتماعی مطرح میشود، به یک کلمه ختم میشود: «طراحی اعتیادآور». یعنی پلتفرمها عمدا محصولی ساختهاند نهفقط سرگرمکننده، که وابستهکننده است. برای درک این موضوع باید سری به علوم اعصاب بزنیم. در مغز ما سیستمی به نام «مسیر پاداش» وجود دارد که با ترشح مادهای به نام دوپامین، به ما احساس لذت و رضایت میدهد. شبکههای اجتماعی با هوشمندی تمام، از این سازوکار سوءاستفاده میکنند. هر بار که یک اعلان میآید، یک لایک میخوریم یا یک ویدئوی جذاب جلوی چشممان سبز میشود، یک شوک کوچک دوپامینی دریافت میکنیم. این دقیقا شبیه همان پاداشی است که در اعتیاد به مواد مخدر یا قمار اتفاق میافتد. انجمن پزشکی ایران نیز سالهاست اعتیادهای رفتاری را به عنوان اختلالات روانی جدی میشناسد. حالا تصور کنید یک نوجوان که لوب پیشانی مغزش (مرکز کنترل تکانه و تصمیمگیری) هنوز کامل رشد نکرده، روزی چندین ساعت درگیر این چرخه پاداشهای آنی شود. نتیجه چیزی جز یک وابستگی اجباری و عمیق نیست؛ وابستگیای که ترکش بهمراتب سختتر از چیزی است که به نظر میرسد.
۲. از کلینیکهای تهران تا مدارس؛ اوضاع در ایران چگونه است؟ …
