اقتصاد سایه در ایران

اقتصاد ایران امروز فقط با مسئله تورم، کاهش سرمایه‌گذاری یا محدودیت درآمدهای نفتی مواجه نیست؛ مسئله عمیق‌تر، تغییر شکل سازوکار مبادله و گردش منابع است. تحریم‌های طولانی‌مدت، ایران را از بخش مهمی از شبکه رسمی مالی جهان دور کرده و در نتیجه، بخشی از تجارت خارجی، انتقال ارز و فروش نفت به شبکه‌ای از واسطه‌ها، شرکت‌های پوششی، صرافی‌ها، حساب‌های واسط، تهاتر و در سال‌های اخیر، دارایی‌های دیجیتال منتقل شده است. آنچه در ادبیات تحریم «بانکداری سایه» (Shadow Banking) نامیده می‌شود، دیگر صرفاً یک ابزار فنی برای دور زدن محدودیت‌های مالی نیست؛ به‌تدریج به بخشی از معماری اقتصاد سیاسی ایران تبدیل شده است. «وزارت خزانه‌داری آمریکا» در سال ۲۰۲۶ نیز صراحتاً از «شبکه بانکداری سایه ایران» سخن گفته و اقدامات خود را متوجه شبکه‌های صرافی، شرکت‌های پوششی، واسطه‌های مالی و مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی کرده است. اما پرسش اصلی این نیست که «تراستی‌ها چه کسانی‌اند؟» پرسش مهم‌تر این است: …